Vechten tegen de vergankelijkheid van textiel

vrijdag 25 oktober 2019Collectie
Geen mens haalt het in zijn hoofd om een antiek porseleinen bord te vervangen als het niet meer gaaf is. Hetzelfde geldt voor een schilderij. Bij textiel denkt men daar heel anders over, zelfs in de restauratiewereld. Textiel is een buitengewoon fragiel materiaal met beperkte handelswaarde, daarom wordt het heel makkelijk weggegooid en opnieuw gemaakt. Te makkelijk, als je het mij vraagt. Dat kan anders.

Textiel raakt snel aangetast. Daarbij is licht de grootste vijand van het materiaal. Door het licht verkleurt eerst de stof, daarna vallen de vezels uiteen. Daarom is het heel belangrijk om textiel regelmatig schoon te maken en de stof te stabiliseren. Dat luistert heel nauw, want je hebt met veel verschillende materialen en technieken te maken. Mijn leven lang ben ik daar mee bezig.

Tussen universiteit en praktijk

Ik heb kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Utrecht gestudeerd, maar die studie stond in mijn ogen te ver af van de praktijk. Daarna kwam ik terecht bij een atelier in Haarlem waar wandtapijten werden gerestaureerd. Daar kon ik mijn liefde voor historisch textiel wel kwijt. Tijdens de interne opleiding zat er een man naast me die vanwege lichamelijke klachten niet meer in de hoogovens kon werken. Wat bleek? Ook hij kon prima worden omgeschoold om geweldig uitvoerend werk te doen aan kostbare wandtapijten. Dat heeft een diepe indruk gemaakt.

Naald en draad

Mede dankzij deze ervaring ben ik er van overtuigd geraakt dat je een deel van een textielrestauratie door vrijwilligers kunt laten uitvoeren. Voor GLK doen we dat met veel succes. Vooral als het gaat om objecten met een groot oppervlak, zoals gordijnen, waar vaak veel uren met naald en draad in gaan zitten. Nadat er in overleg met de conservatoren een restauratieplan is gemaakt worden voor ieder object, de handelingen beschreven en bepaald welk onderdeel van de conservering geschikt is voor uitvoering door vrijwilligers. Na een proeftijd en oefening blijkt of het enthousiasme en de vaardigheid iemand geschikt maakt om als textielvrijwilliger aan de slag te gaan.

Hemelbed

Elke donderdag komt een groep vrijwilligers bijeen op kasteel Cannenburch om onder mijn leiding textielstukken te conserveren. Samen werken we onder andere aan gordijnen, wandtapijten, kleden en bekleding van meubels. Op dit moment staat het hemelbed uit de slaapkamer van kasteel Cannenburch centraal. Het is een bijzonder exemplaar uit de 18e eeuw, bekleed met matgroene wol aangevuld met krullerig zijden bandwerk. Persoonlijk vind ik dit het mooiste historische bed van Nederland. Daarom ben ik zo blij dat we hier nu aan werken, want voor het behoud was het dringend aan onderhoud toe.

Textielvrijwilligers

Vorig jaar vierde de club textielvrijwilligers hun 35-jarig jubileum. Ze komen voort uit een borduurgroepje uit Apeldoorn, dat op een gegeven moment werd betrokken bij de restauratie van enkele 17de-eeuwse stoelen op de Cannenburch. Sindsdien werken ze aan de conservering van textiel in een speciale ruimte in het prachtige kasteel. Textielobjecten uit het hele bezit van GLK worden er voor behandeling naar toe gebracht.
Indien mogelijk was ik het textiel na het demonteren eerst thuis in een speciale bak met speciaal wasmiddel. Daarna bereid ik het stuk voor en gaan de vrijwilligers met span- en zoomsteken de stof weer stabiliseren en monteren. Conserveren is daarbij onze leidraad: we willen het in de huidige staat behouden. Dit is vandaag de dag gebruikelijk bij de omgang met erfgoed.

Belang van vrijwilligers

Het betrekken van vrijwilligers bij textielrestauratie vind ik buitengewoon belangrijk. Veel collega’s zijn van mening dat dat werk alleen voor professionals is weggelegd. Het gevolg is dat werkzaamheden zo duur worden dat ze niet meer kunnen concurreren met vervanging of dat ze geheel verdwijnen, zoals al in zoveel kastelen is gebeurd. Textiel wordt zo makkelijk vervangen, maar vergeet niet: nieuw is nieuw. De sporen van de tijd – de geuren, het materiaalgevoel en de uitstraling - verlies je daardoor helemaal. Daarom zet ik me samen met de vrijwilligers in voor het behoud van de GLK-collectie historisch textiel.

Josien Verdegaal
Zelfstandig textielrestaurator. Momenteel werkt Josien aan de restauratie van het Cannenburch Bed.

Alle berichten bekijken

Lees verder

Kasteel Cannenburch

Restauratie Cannenburch Bed

Word donateur