Arm schaap

woensdag 18 juli 2018Natuur

De archieven van Geldersch Landschap & Kasteelen zijn een bron van verhalen over gebeurtenissen die allang uit het collectieve geheugen verdwenen zijn. Zo ook de oorsprong van de moeflonkudde op het Wekeromse Zand. Een verhaal van wilde dieren, kloeke mannen en arme schapen.

Het Wekeromse Zand is sinds 1956 in beheer bij Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK). Begin jaren ’70 werd het plan opgevat om moeflons, een wilde schapensoort, te introduceren. Daarbij was de overweging dat de moeflons niet alleen een attractieve stoffering van het landschap zouden zijn, maar ook een bijdrage zouden kunnen leveren aan het heidebeheer. Er was in die tijd nog niet veel ervaring met het uitzetten van dieren in het wild. Ook was er nog weinig ervaring met de interactie tussen grazers en recreanten. Het werd dus een kwestie van uitproberen en al doende leren.

In 1974 werden drie moeflons op het Wekeromse Zand losgelaten. Wekeromse ZandDe dieren waren afkomstig van een dierenhandelaar uit Westfalen en zouden in het wild gevangen zijn. Deze drie moeflons kwamen in de loop van de winter om, ze konden zich in de vrije wildbaan kennelijk niet handhaven. Het gedrag van de dieren deed ook vermoeden dat ze in gevangenschap waren geboren en getogen. 

Daarop werd besloten om in 1975 drie nieuwe dieren uit te zetten, afkomstig van de kudden van de Hoge Veluwe. Het waren een ram, een ooi en een lam. Deze dieren hadden een tijd in een kleine omheinde ruimte gestaan, omdat het Rijksinstituut voor Natuurbeheer er waarnemingen aan had gedaan. Deze dieren bleken zich spoedig goed thuis te voelen in hun nieuwe biotoop en kwamen de winter goed door. De moeflonram was mak en had de gewoonte om op recreanten af te lopen in de hoop op een versnapering. Dit gedrag werd hem binnen een jaar noodlottig. Een in het bos wandelend gezin vatte de komst van de ram op als een bedreiging. Vrouw en kinderen raakten in paniek en renden gillend weg, waarop de ram nog nieuwsgieriger werd en zich haastig naar het groepje vluchtende mensen repte. De vader, die zijn vrouw en kinderen wilde beschermen tegen dit in zijn ogen zo gevaarlijke en agressieve dier, nam hierop een moedig besluit en vatte de ram bij de horens. Ondertussen riep hij zijn vrouw en kinderen luid toe dat ze zich in veiligheid moesten stellen. De daarop volgende worsteling tussen de ram en de man eindigde met de dood van de ram, die zijn nek brak.

GLK leerde hiervan hoe ver de doorsnee bezoeker soms afstaat van de natuur en niet weet hoe ermee om te gaan, ook destijds al. Sindsdien is GLK daarom ook altijd heel terughouden geweest met het mengen van recreanten en (gedeeltelijk) wilde grazers.moeflons in het Wekeromse Zand

In de jaren daarna bleef de relatie tussen de moeflons en de recreanten gespannen. Regelmatig werden uitgeputte, vermagerde of dode dieren aangetroffen, waarbij het ernstige vermoeden bestond dat ze door loslopende honden opgejaagd waren en soms zelf doodgebeten. De kudde groeide naar ca 60 stuks, maar ze werden steeds schuwer. Daarom werd in 1989 het Wekeromse Zand afgesloten voor honden. De meeste recreanten konden daar wel begrip voor opbrengen, want ze vonden het zelf ook jammer dat de moeflons nauwelijks meer te zien waren.

Het jaarverslag van 1997 meldt: De meest gestelde vraag van recreanten was: 'waar vinden we de moeflons?'. De moeflons en de reeën zijn dan grote publiekstrekkers, maar helaas werden, ondanks het hondenverbod, vooral de moeflons steeds schuwer. Een van de oorzaken was dat het steeds drukker werd in het terrein. Op zondagmiddag draafde de moeflonkudde vaak in paniek van hot naar her. De kudde laat zich momenteel alleen nog zien als het erg rustig is in het terrein.

Ciska van der Genugten
Als Specialist Natuur en Cultuurhistorie brengt Ciska kennis bijeen over de sporen die de mens in het verleden in het landschap heeft achtergelaten, variërend van grafheuvels tot tuinen en parken en van levend tot immaterieel erfgoed. Haar achtergrond is Tuin- en Landschapsinrichting en Biologie.

Alle berichten bekijken