Toekomst landgoed Schaffelaar

De Schaffelaar is een prachtig landgoed met een rijke historie, bijzonder erfgoed en mooie natuur. Het landgoed heeft een sterke relatie met het dorp Barneveld en is voor veel inwoners een fijne plek om elkaar te ontmoeten, te recreëren en te genieten van de groene ruimte.

Landgoed Schaffelaar, lokaal bekend als het Schaffelaarse bos, is een rijksmonumentaal park dat Geldersch Landschap & Kasteelen met veel liefde en vakmanschap beheert. We vinden het fijn dat zoveel mensen hiervan genieten. Dat geeft ons de kans om het kleurrijke verhaal van dit landgoed met veel Gelderlanders te delen.

Tegelijkertijd is het onze verantwoordelijk na te denken over de toekomst. Het is de afgelopen jaren drukker geworden. Als Barneveld en omliggende dorpen in de toekomst verder groeien, dan neemt de druk op het landgoed verder toe.

Nu al zien we dat de prachtige oude bomen in de lanen het moeilijk hebben, dieren minder leefgebied hebben en paden breder worden ten koste van bermen en oevers . Daarom zullen keuzes onvermijdelijk zijn: niet alles kan meer overal.

Recreatiezones

Om de recreatiedruk op kwetsbare terreinen van GLK te verlichten, willen we in de komende tien jaar al onze gebieden in vijf zones indelen. Die variëren van intensieve recreatie tot stukken die alleen vanaf de randen te beleven zijn. Ons uitgangspunt is daarbij: beschermen wat het meest waardevol is in een gebied. We bekijken vervolgens welke recreatie daarmee samengaat.

Voor landgoed Schaffelaar is en blijft de omgeving van kasteel, oranjerie en het tuingedeelte de plek waar veel mensen kunnen recreëren. In het Sterrenbos/Veertienlanenpunt en de omgeving van de Koeweide kan het dan iets rustiger zijn, wat nu ook al het geval is.
Verder naar het noorden, op de heide, willen we in de toekomst meer rust voor planten en dieren. Dit gedeelte kun je dan alleen vanaf de randen beleven.

Cultuurhistorie centraal

Landgoed Schaffelaar is een Rijksmonument. We zijn verplicht om er goed voor te zorgen.

De geschiedenis van landgoed De Schaffelaar gaat terug tot de zestiende eeuw, toen op de Koewei bij Barneveld een kasteel stond dat eerst Hackfort en later Schaffelaar werd genoemd.

In de parkaanleg zijn nog steeds duidelijk drie periodes herkenbaar. Wie een wandeling over het landgoed maakt, kan de diverse landschapsstijlen na elkaar beleven. Het is onze taak om deze aanleg goed te bewaren in het landschap. Dit heeft dan ook een belangrijke plek in het onderhoud. Het mooie is dat het behouden van de historische parkaanleg hand in hand gaat met natuurbehoud: van wat goed is voor cultuurhistorie, profiteren ook planten en dieren.

De ongewenste verbreding van de paden komt voor een deel doordat mensen elkaar de ruimte willen geven: fietsers zoeken de randen op, zodat ze wandelaars zo min mogelijk tot last zijn. Loslopende honden struinen het liefst in de bosjes en langs de waterkanten. Helaas heeft dit kostbare gevolgen. Het ligt dus voor de hand dat fietsen beperkt(er) zal worden toegestaan en de hond op meer plekken aan de lijn moet.

Boomverzorging en onderhoud

De zorg voor de oude laanbomen is en blijft erg belangrijk. De bomen willen we zo lang mogelijk houden. Dat moet wel verantwoord. Als blijkt dat een bomenlaan zover is afgetakeld, dat deze gevaarlijk wordt én er veel bomen tussenuit zijn gevallen, dan kiezen we voor vernieuwen. Tussen twee kruispunten worden de bomen dan gekapt en vervangen door nieuwe bomen van dezelfde leeftijd. Zo zullen toekomstige generaties ook weer kunnen genieten van een mooie bomenlaan. Ook dit onderdeel hoort bij het in standhouden van het rijksmonument.

Het Veertienlanenpunt / Sterrenbos wordt beheerd als hakhout. Op verzoek zal er bekeken worden of er enige aanpassing komt. Eikenhakhout was vroeger een veelvoorkomend bostype op de Nederlandse zandgronden. Geldersch Landschap & Kasteelen houdt deze historie levend op enkele plekken. Op landgoed de Schaffelaar is hiermee begonnen na het grote herstel van in 2005.

Lees hier meer over historisch landgoedbeheer op Schaffelaar.

Evenementen

Wij zien de Koeweide in de toekomst als een plek waar kleine evenementen kunnen plaatsvinden die de sociale samenhang in Barneveld ondersteunen. Daarbij is het belangrijk dat de op- en afbouw geen schade toebrengt aan de natuur.

In de Barneveldse media is de Ballonfiësta het afgelopen jaar veelbesproken. Wij begrijpen dat dit een belangrijk evenement is voor de Barnevelders, met veel ontmoetingen.
We constateren ook dat het evenement in de loop van de jaren steeds omvangrijker is geworden: meer ballonnen die met steeds zwaardere voertuigen naar de Koeweide gebracht moeten worden, meer kramen om het evenement rendabel te houden. De bodem wordt hiermee steeds verder aangeduwt. Minder lucht in de bodem is slecht voor boomwortels. Ook wordt met de op- en afbouw te dicht bij de bomen gereden met beschadigingen tot gevolg. De prachtige oude bomen in de lanen om de Koeweide hebben dan ook flink te lijden.

GLK heeft een goede relatie met de organisatie van Ballonfiësta. Al jarenlang onderzoeken we gezamenlijk welke alternatieven er zijn om de bodemverdichting en de schade aan de bomen in te perken. Een makkelijke oplossing is er niet; deze was dan allang toegepast.
We blijven met elkaar in gesprek over beschermende maatregelen.

Beheervisie

Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK) onderhoudt haar natuurgebieden en landgoederen op een doordachte wijze.
Een ‘beheervisie’ geeft richting aan gewenste ontwikkelingen en onderhoud voor de komende 20 jaar. Aan de hand van doelen wordt bepaald welke keuzes in beheer, inrichting en gebruik daarbij passen. Voor landgoed Schaffelaar in Barneveld wordt in de zomer van 2026 de vernieuwde visie vastgesteld. Deze gebruiken we de komende 20 jaar als leidraad voor onderhoud en ontwikkelingen.

Wat voorafging

Aanvullend op de expertise van GLK-medewerkers van verschillende disciplines, is aan direct betrokkenen en belanghebbenden gevraagd mee te denken en advies te geven in een klankbordgroep. Daarin waren o.a. de gemeente Barneveld, IVN, Plaatselijk Belang, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, organisatie Ballonfiësta, bewoners en gebruikers van het landgoed vertegenwoordigd. Alle suggesties zijn afgewogen en zo goed mogelijk verwerkt.
Op een goed bezochte inloopavond in juni 2025 zijn we in gesprek gegaan met bezoekers van het landgoed. In mei 2026 zijn de belangrijkste keuzes toegelicht tijdens een excursie op het landgoed.