Scholtegoederen Hijink, Aarnink en De Haar

Drie traditionele boerderijen in de buurt van Winterswijk. Een oud boerenlandgoed met fraai eikenbos, houtwallen, bloemrijk hooiland en vennetjes.

Locatie

Hijinkhoekweg
Woold

Regio Achterhoek - Gemeente Winterswijk
Verworven 1971 - Oppervlakte 132 ha

Voorzieningen

Scholtenboerderijen

In een schitterend bosrijk coulisselandschap liggen de boerderijen Hijink, Aarnink en De Haar. Het zijn oude agrarische landgoederen van ‘scholten’. Dat waren rijke boeren die de schakel vormden tussen de adel en de horigen. Scholten hadden speciale privileges, hun bezit kon daardoor flink uitgroeien.

Scholtengoed

Drie traditionele boerderijen in de buurt van Winterswijk. Een oud boerenlandgoed met fraai eikenbos, houtwallen, bloemrijk hooiland en vennetjes.

In een schitterend bosrijk coulisselandschap liggen de boerderijen Hijink, Aarnink en De Haar. Het zijn oude agrarische landgoederen van ‘scholten’. Dat waren rijke boeren die de schakel vormden tussen de adel en de horigen. Scholten hadden speciale privileges, hun bezit kon daardoor flink uitgroeien.

Kleinschalig
Hijink is de centrale boerderij van het scholtengoed. Dit scholtengoed is een van de grootste in de buurtschap het Woold. In dit gebied is nooit grote ruilverkaveling gepleegd. Het landschap is daardoor afwisselend, kleinschalig en rijk aan plant- en diersoorten. 

Wandelen en fietsen

Het scholtengoed Hijink, Aarnink en De Haar is bij uitstek geschikt voor wandel- en fietstochten. Bij boerderij De Haar is een bushalte en een informatiepunt met picknicktafels. Het is een goed beginpunt voor een mooie wandeling of een fietstocht. Door het gebied (buurtschap het Woold) lopen een aantal fietsroutes, waaronder de route Winterswijk-Woold.

Wist u dat?

Het Woold ligt dicht bij de Duitse grens. Aan de vooravond van de bevrijding in 1945 vond er een tankslag plaats...

Winterswijk werd in maart 1945 door Engelse tanks bevrijd. Die kwamen opgerukt uit het Duitse plaatsje Bocholt, even over de grens. Om Winterswijk te bereiken moest eerst een hevige strijd worden geleverd met Duitse militairen die vanuit Bocholt het Woold waren ingevlucht. Er werden door de Engelsen 60 Shermantanks ingezet, waarvan er 10 in het gebied verloren gingen. 

Landschap

Opvallend in het afwisselende landschap zijn de fraaie oude eikenbossen met de rijke ondergroei. In het zuiden van het goed is nat gebied met vennetjes.

De eikenbossen zijn te danken aan een oude bepaling. De scholten van Hijink was namelijk verplicht om brandhout te leveren aan de heer in Bredevoort. In de oude eikenbossen staat veel wintereik. Deze boomsoort heeft een rijke ondergroei van soorten als zoete kers, dalkruid, groot heksenkruid, kamperfoelie en inlandse vogelkers.

Bloemrijk hooiland
Hier en daar zijn akkers en graslandjes afgeplagd en is de afwatering ongedaan gemaakt. Zo keren de oude vennetjes en het bloemrijke hooiland weer terug. Er groeien veel bijzondere plantensoorten. Er staan grote ratelaar, heidekartelblad en verschillende soorten orchideeën. Ook het zeldzame vetblad komt hier voor.

Dieren
Door de grote afwisseling in het gebied komen er veel diersoorten en vooral vogels voor. In de hoge eiken broedt de wielewaal. Het is ideaal gebied voor de zeldzame ortolaan. Bij de vennetjes komen soorten voor als de dodaars en de ijsvogel. In het natte gebied leven veel kikkers. Op de weilanden en in de akkers zijn in de schemering reeën te zien.

Geschiedenis

Het scholtengoed is een landschap met een grote cultuurhistorische waarde. Het zijn oude ‘boerenlandgoederen’ waarin de geschiedenis tastbaar aanwezig is.

De ‘scholten’, de herenboeren in het gebied, vormden vanaf te late middeleeuwen tot in de 18e eeuw de schakel tussen de adelstand en de overige horigen. Ze hadden een aantal privileges en waren bijvoorbeeld vrijgesteld van het afdragen van land bij overerving. Zo kon het bezit van de scholten uitgroeien tot grote landgoederen. Scholtengoed Hijink was ooit zo’n 1.200 ha groot. 

Samengevoegd
Hijink was het hoofdgoed, Aarnink en De Haar waren kleiner. Hijink komt al in de 17e eeuw in de boeken voor. Boerderij Aarnink is gebouwd in 1880 en staat op de plaats van een oude pachterswoning. Het werd in 1985 verworven. Hijink werd in 2009 verworven. Het centrale deel van het scholtengoed is nu weer samengevoegd.

Beheer en onderhoud
Het karakter van het oude scholtengoed wordt in stand gehouden. Door middel van extensieve landbouw en gericht bos- en waterbeheer worden de natuurwaarden van het eikenbos en het vennengebied versterkt. Met projecten wordt gewerkt aan de terugkeer van de ortolaan. Dat is een vogelsoort die gezien kan worden als ‘ambassadeur’ voor het gebied. 

Bereikbaarheid

De scholtengoederen liggen aan de Hijinkhoekweg. Parkeren kan langs de weg, bij huis Hijink of op de Haar met de kruising Rouwershofweg.

Beheer

Op Hijink, Aarnink en De Haar houden we het karakter van een oud scholtegoed zo veel mogelijk in stand. Hierbij krijgen vooral de eikenbossen, die cultuurhistorisch en bosbouwkundig van belang zijn, speciale aandacht. Het zuidelijke deel van De Haar is een heideontginningslandschap waarin het accent ligt op natuurbehoud.

Bijzondere waarden
Hijink is een van de grootste scholtegoederen. Het heeft hoge cultuurhistorische waarde door het karakteristieke historische erf met boerderij en bijgebouwen. In de boerderij zijn nog twee betegelde schouwen aanwezig. Op Aarnink liggen diverse leemkuilen. Op De Haar staat een replica van een aardappelschuurtje. De eikenbossen, destijds aangelegd om te voorzien in de houtbehoefte op het scholtegoed zelf, hebben behalve bosbouwkundige waarde, ook hoge natuur- en cultuurhistorische waarden.
Het zuidelijke deel van De Haar is een heideontginningsgebied dat, samen met Duitse terreinen, een restant van een voormalig veengebied vormt. Dergelijke grensvenen zijn van nationaal belang. Hier zien we ook internationaal belangrijke vegetaties, namelijk de vochtige tot natte (hei)schrale graslanden en de droge tot natte heiden (met vennen). Op verschillende plekken komt keileem dicht aan de oppervlakte, wat zeldzaam is in ons land.
Op de drie terreinen leven bijzondere flora- en faunasoorten, waaronder de grote bosmuis, hazelworm en levendbarende hagedis (de laatste twee het zuidelijke deel van De Haar), de grote weerschijnvlinder (op Hijink en Aarnink) en bijzondere libellen.
Het scholtegoederenlandschap rondom Winterwijk wordt gezien als een landschapsparel. Het heeft belangrijke recreatieve waarden.

Beheer in een notendop
Het beheer van het scholtegoed Hijink is gericht op behoud en versterking van de cultuurhistorische waarden van het kleinschalige agrarische landschap, waarbij de situatie van rond 1850-1900 richtinggevend is. Zo moeten bij een eventuele verbouwing van een huis of gebouw de typische Winterswijk-se karakteristieken behouden blijven. Ook proberen we de landbouw – eeuwenlang de belangrijkste bedrijfstak op een scholtegoed – voort te zetten in een moderne variant. Op Hijink, Aarnink en het noordelijk deel van de Haar liggen kansen voor extensieve vormen van landbouw ter verhoging van de natuurwaarden. Mocht de pachtovereenkomst van de landbouwgronden worden beëindigd of gewijzigd, dan zullen we overwegen om het terrein als natuur in te richten.
Voor het zuidelijke deel van De Haar is het beheer gericht op behoud en versterking van de natuurwaarden van het voormalige heidelandschap, met een grootschaliger, rechte verkaveling met bossen, graslanden en heidegebiedjes.
Tot slot streven we naar het beter zichtbaar maken van de terreinen, zodat recreanten het landschap goed kunnen beleven vanaf de weg.

Bossen, graslanden en heiden
Het beheer van de bossen is gericht op het ouder laten worden van de bossen. Hierbij streven we naar gemengde bossen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen bossen in het scholtegoederenlandschap en de bossen in het heideontginningslandschap. Die laatste zijn meer gericht op natuurlijkheid, diversiteit en een rijke structuur. Bij aanplant werken we vooral met soorten die vanuit de historie worden aangereikt. Ook willen we brede zomen en mantels ontwikkelen, onder meer met wilde peer, zoete kers en appel.
Het beheer van de schrale graslanden van De Haar bestaat uit zeer kleinschalig maaibeheer op maat (sinusbeheer). Het beheer van de heiden bestaat uit het (zeer) kleinschalig plaggen en maaien aangevuld met laten begrazen met een schaapskudde.