De Haere

Een uitgestrekt stuifzandgebied op de Veluwe, ten zuidwesten van ’t Harde. Rond het actieve stuifzand liggen dennenbossen en heide met jeneverbes. Op de heide loopt een kudde Veluwse heideschapen.

Locatie

Bovenweg
8084 PB 't Harde

Regio Veluwe - Gemeente Elburg
Verworven 1953 - Oppervlakte 292 ha

Voorzieningen

Stuifzandgebied

Het afwisselende landschap is ideaal voor wandelen, fietsen of paardrijden. Er zijn wandelroutes en een aantal picknickplaatsen. Er loopt een rolstoelpad vanaf de parkeerplaats aan de Badweg in Doorspijk. Honden mogen aangelijnd mee. Er zijn speciale honden-losloopplaatsen: zandverstuiving grenzend aan de Badweg in Doornspijk.

Zeldzame planten en mossen

In het stuifzandgebied kunnen bij helder weer relatief grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht ontstaan. Maar weinig plantensoorten kunnen in deze extreme situatie leven. Voor kleine wolfsklauw, kraaiheide, zandzegge, buntgras, stekelbrem en diverse korstmossen is dit een geschikte plek. Ze groeien vooral aan de randen van het stuifzand.

Voor kleine wolfsklauw, kraaiheide, zandzegge, buntgras, stekelbrem en diverse korstmossen is dit een geschikte plek. Ze groeien vooral aan de randen van het stuifzand.

Heide en bos
Als het zand eenmaal is vastgelegd kunnen er ook andere soorten groeien. Het gaat dan geleidelijk over in heide. Rondom liggen schrale dennenbossen met in de ondergroei struikheide en kraaiheide. In het noordwesten komen ook loofbomen voor. Zoals eik, beuk, lijsterbes en berk. Langs de noordrand van het stuifzand groeit geoorde wilg. Dat wijst er op dat het grondwater niet diep zit. Een andere bijzondere soort op de heide is de jeneverbes.

Behoud en ontwikkeling

Actief stuifzand komt in Nederland niet meer veel voor. Daarom wordt het zand in het gebied open gehouden.

Als dat niet wordt gedaan groeit het gebied snel dicht. Een paar jaar geleden is een stuk bos gekapt en is de bovenlaag van de bodem verwijderd. Zo kan het zand meer in beweging komen. Het unieke landschap blijft zo behouden en de planten en dieren die aangewezen zijn op dit landschapstype profiteren daarvan.

Meer variatie
De variatie in de bossen in het gebied zal groter worden gemaakt. Door open plekken aan te leggen is er meer kans op spontane bosgroei en op nieuwe boomsoorten als berk en eik.

Beheer

In het beheer streven we ernaar om de natuurwetenschappelijke waarden (korstmos- en heidevegetaties) in stand te houden en te versterken. Dit betekent dat we de huidige oppervlakte ‘actief’ (levend) stuifzand willen beschermen, met zo mogelijk een uitbreiding van planten- en diersoorten die aan stuifzand verbonden zijn, zoals korstmossen, buntgras en de kleine heivlinder.

Daarom hebben we enkele jaren terug een stuk bos tussen het stuifzandgebied en het heidegebied weggehaald en de bovenlaag van de bodem verwijderd. Zo heeft de wind vrij spel gekregen en kan het stuifzand meer in beweging komen. Het heidegedeelte wordt beheerd door middel van begrazing door schapen, plaggen en maaien.

Meer open ruimte
Door open plekken aan te leggen proberen we spontane bosgroei en de opkomst van nieuwe boomsoorten als berk en eik te stimuleren. Hierdoor willen we de variatie in de bossen in het gebied vergroten. Verder gaan we een schaapsdrift ontwikkelen en beter handhaven op de ruimtelijke verdeling tussen open en gesloten gebieden. Voor wat betreft de recreatie, willen we de bezoekers zo veel mogelijk leiden naar de intensief bezochte terreindelen (het stuifzand). In de toekomst willen we (betere) ecologische verbindingen met de Veluwe ten zuiden van de A28 tot stand brengen.

De Haere is in natuurwetenschappelijk opzicht van grote betekenis, omdat er diverse dier- en plantensoorten voorkomen die op de Rode Lijst staan, waaronder diverse korstmossen en de kleine wolfsklauw. Opvallend zijn de vele jeneverbesstruiken, die zich ook verjongen. De droge struikheide met hier en daar jeneverbes is van grote betekenis voor vogels (roodborsttapuit), reptielen (zandhagedis, blauwvleugelsprinkhaan) en insecten (bruine vuurvlinder). Zoogdieren zoals de boommarter en vogels zoals de groene specht leven in het bos.

Historie bewaard
Het terrein is cultuurhistorisch interessant door de specifieke terreintypen heide, stuifzand en bos die de - vooral agrarische - geschiedenis van de Veluwe weerspiegelen. De 'beheerders' van de heide van De Haere dragen hier aan bij: de kudde Veluwse heideschapen.
In landschappelijk opzicht is het een relatief gaaf gebied met een afwisseling tussen open (stuifzand, heide) en gesloten (bos) landschapstypen.

De recreatieve waarde van De Haere is erg groot. Vooral in de zomerperiode wordt het stuifzand druk bezocht door recreanten. Door over het terrein te struinen dragen vooral de wandelaars bij aan het 'actief’ houden van het levend stuifzand!

Excursies naar het mos

Vooral de vele korstmossen maken het gebied bijzonder. Ooit gehoord van ezelpootje, hamerblad of dove lucifer? Ook ruig haarmos, rendiermos, rode lucifer, varkenspootje, girafje en rood bekermos komen hier voor. Hoogtepunt is het uiterst zeldzame ijslandse mos. De Haere is de derde vindplaats van deze soort in Nederland. Er worden regelmatig speciale excursies naar het stuifzand georganiseerd.

Dieren

Op De Haere leven vogelsoorten die kenmerkend zijn voor stuifzand en heide. Zoals tapuit, klapekster en grauwe klauwier. Op de heide komt de zandhagedis voor, terwijl in de bossen de boommarter profiteert van de holle bomen. Ook voor vleermuizen is dit een favoriete verblijfplaats. In het bos komen verder de groene specht en de raaf voor, en ook de bijzondere blauwvleugelsprinkhaan.

Geschiedenis

De Haere vormde vroeger de overgang tussen de onvruchtbare ‘woeste gronden’ van de Veluwe en de akkertjes bij de buurtschap Wessinge. Het stuifzand is veroorzaakt door mensenhand.

Op de woeste grond werd vroeger hei geplagd en vee geweid. Door intensief gebruik kon de heide zich op den duur niet meer herstellen. Zo ontstonden grote kale stuifzandgebieden. Die vormden een bedreiging voor boerderijen, akkers en weilanden. Die verdwenen bij stormen soms voorgoed onder het stuifzand.

Bosaanplant
Na de uitvinding van de kunstmest was de heide niet meer nodig. In de tweede helft van de 19e eeuw werd de heide dan ook met grove den beplant. Op plekken waar het zand geen grote bedreiging vormde werd daarmee geen haast gemaakt. Vandaar dat dit stuifzandgebied er nog is. Door de boomgroei rondom heeft de wind nu minder vat op het zand dan vroeger.

Vuurstenen voorwerpen
Bij een blok graniet is een interessante archeologische vondst gedaan. Er is bewerkt vuursteen uit de middensteentijd gevonden. Kennelijk was dit een plek om vuurstenen voorwerpen te maken. Het graniet werd gebruikt als aambeeld. De afgeslagen splinters en mislukte werktuigen bleven rond het blok achter.

Permanente bewoning
Vanaf de vroege middeleeuwen ontstonden de huidige dorpen in het gebied. Bij archeologisch onderzoek is vroegmiddeleeuws aardewerk van rond het jaar 800 gevonden.