De Dellen en Ambtsbos

Op landgoed De Dellen wisselen bos en heide elkaar geregeld af. Het landgoed herbergt een rijke historie aan natuur en cultuur. Veel dieren voelen zich hier thuis, van zandhagedis tot edelhert. Een wandeling op deze noordelijke flank van de Veluwe is zeker de moeite waard. De Dellen was het eerste bezit van Geldersch Landschap.

Locatie

Nieuwe Zuidweg
Heerde

Regio Veluwe - Gemeente Heerde
Verworven 1929 - Oppervlakte 533 ha

Voorzieningen

Om mee te nemen

Wandelen

In het gebied zijn drie met paaltjes gemarkeerde wandelroutes uitgezet van circa 3, 3,5 en 4,5 km. Download de wandelfolder om deze te bekijken.
Door de Dellen loopt klompenpad het Horsthoekerpad.

Wildobservatiepost

Spelen in de natuur

Tips voor uw bezoek

Aan de Dellenselaan kunt u een bezoekje brengen aan de voormalige bootjesvijver. In de jaren 30 was deze vijver een groot vermaak voor de hele familie. Ter ontspanning kon men plaats nemen in een bootje voor een rondvaart op deze betonnen waterbak. De vijver was tevens voorzien van een pension. Ook vindt u op De Dellen een eeuwenoude handelsroute en het graf van de zoon van de vroegere landheer.

Mensen en materialen konden al in vroeger tijden gemakkelijk over de Veluwe worden verplaatst. De Dellen deed namelijk dienst als handelsroute van Zwolle naar Amersfoort én van Elburg naar Deventer. Op het kruispunt van deze twee wegen lag een herberg.

Vlakbij de oorspronkelijke herberg bouwde de heer Daendels zijn buitenhuis met schuren, schaapskooi en hooiberg. De wal, lus-vormige toegangsweg, inlandse eiken en schilderachtige dennen zijn nog steeds zichtbaar rond dit voormalige erf. De naam ‘Erf van Daendels’ is altijd blijven bestaan.

Graf van Buys Ballot

Ook nog aanwezig op De Dellen is de graftombe van zoon Buys Ballot. Op een van de heideveldjes in het bos ligt hij begraven. Hij was landheer op De Dellen tot vlak voordat Geldersch Landschap eigenaar werd. Op zijn grafsteen staat een familiewapen en kunt u het volgende opschrift lezen: “Le sage espere en Dieu” (De wijze vertrouwt op God).

Camping

Midden in het voormalig landgoed De Dellen kan de natuurkampeerder genieten van rust en stilte. De basic camping is voor meerdere nachten te bezoeken en ook erg geschikt voor een overnachting op doorreis. Kamperen met tent, caravan of camper is jaarrond mogelijk.

Hoe het werkt
U hoeft zich niet van te voren aan te melden en een lidmaatschap is niet nodig. Bij de entree aan uw rechterhand treft u 2 brievenbussen aan. Hierin vindt u formulieren die u bij vertrek invult en in de brievenbus met slot deponeert. U ontvangt dan thuis een factuur voor het voldoen van uw overnachtingen.

Voorzieningen
LET OP: de camping is zeer basic en beschikt niet over toiletgebouwen. Er is enkel een stortpunt voor het chemisch toilet.
In het midden, net buiten het terrein aan de rechterkant, vindt u een afvalcontainer en een stortpunt voor het chemisch toilet.
De waterpomp geeft grondwater en dat is geen gekeurd drinkwater. Het tappunt is alleen te gebruiken voor het vullen van schone jerrycans of vergelijkbare waterreservoirs. Wegens hygiënische voorwaarden is het niet toegestaan om de waterpomp te gebruiken voor schoonmaken of wassen van materiaal. 

Omdat genieten van natuur, rust en stilte voorop staan, ontvangen we geen groepen.

Overnachting
CARAVAN / CAMPER
Volwassenen € 3,50 p.p.p.n.
Kinderen (tot 16 jr) € 3,00 p.p.p.n.

TENT
Volwassenen € 3,00 p.p.p.n.
Kinderen (tot 16 jr) € 2,50 p.p.p.n.

Toeristenbelasting gemeente Heerde €1,00 p.p.p.n.

Reglementen
- In verband met brandgevaar is het niet toegestaan om een kampvuur of ander open vuur te maken. Voor het bereiden van eten is het gebruik van een gasbrander toegestaan. In droge tijden kan er echter een algeheel verbod op open vuur worden opgelegd.
- Honden zijn welkom op het terrein. Zij moeten op het kampeerveld en in het natuurgebied aangelijnd te zijn. Binnen het kampeerterrein geldt een opruimplicht.
Tip: op heideterrein de Renderklippen mogen honden los lopen op paden en wegen. Let goed op de bebording zodat u weet waar ze wel en niet los mogen.

Wandelen en fietsen
De Dellen en omgeving lenen zich bij uitstek om wandelend of fietsend te verkennen. De rode route, de Dellenroute, is 4,5 km lamg. De Buys Ballotroute is aangegeven met blauwe paaltjes en is 3,5 km. Op deze webpagina van De Dellen kunt u een wandelfolder voor dit gebied downloaden.

Epe & Heerde
De dorpen Epe en Heerde liggen op ongeveer 4 kilometer afstand. Hier vindt u supermarkten, een redelijk uitgebreid winkelaanbod, cafés, restaurants en medische hulp.

Fauna

Op De Dellen leven verschillende diersoorten van wild, vogels tot reptielen. Het edelhert bijvoorbeeld voelt zich hier goed thuis. De Dellen is namelijk onderdeel van de vrije wildbaan van de Noordoost-Veluwe. In het nabijgelegen Ambtsbos kunt u onder andere de ijsvogel waarnemen.

Wild
U kunt oog in oog komen te staan met wilde zwijnen, edelherten, dassen en boommarters op De Dellen. Een goed uitzicht heeft u vanaf de observatietoren op de Holle Berg (van de gemeente Epe) aan de rand van de heide. Bijvoorbeeld in de bronstperiode, van half september tot half oktober, heeft u grote kans een burlend hert te aanschouwen.

Vogels
Elk bostype herbergt zijn eigen vogelsoorten. In de dennenbossen heeft u veel kans om bijvoorbeeld een meessoort of het goudhaantje te horen. De loofbomen zijn het domein van ondermeer de zwarte specht en de boomklever. Op de heide tenslotte kunt u verrast worden door het melodieuze zingen van ondermeer de boomleeuwerik en boompieper. De bonte kleuren van de geelgors en roodborsttapuit zijn hier ook waar te nemen.

Roofvogels
Roofvogels zijn op De Dellen graag aanwezig. De havik bijvoorbeeld heeft er zijn broedterrein. Maar ook het nest van een buizerd kan men in een hoge boomtop, van bijvoorbeeld een lariks, vinden. En de wespendief en boomvalk laten hun roep horen.

Reptielen
De zandhagedis met zijn opvallend groene verschijning kunt u tijdens een wandeling over een van de  heideveldjes tegenkomen. Ook de levendbarende hagedis en hazelworm, ook wel pootloze hagedis genoemd, zijn te vinden. De heikikker voelt zich goed thuis rond de vennen van De Dellen.

Flora

Op De Dellen worden heide en bos worden afgewisseld met waterpartijen als vennen en sprengen. In het najaar is De Dellen uniek in zijn soortenrijkdom aan paddenstoelen, zoals de cantharel en de heideknotszwam.

Heide en vennen
Op De Dellen groeien drie soorten heide. Voornamelijk kraaiheide maar ook struik- en dopheide komen voor. Rond de vennen groeit de dopheide maar ook veenpluis, kleine zonnedauw en veenbies. De vennen liggen in laagtes in het terrein waar ondoorlatende lagen in de bodem aanwezig zijn.

Bossen
Wandelend over De Dellen ziet u eiken en dennen uit de tijd van de landheren Daendels en Buys Ballot. Daarnaast zijn er stukken bos met grove den, lariks of douglas. De jongste bomen zijn wintereiken uit de 21e eeuw. Deze soort is herplant omdat ze hier van nature thuishoort. Op de wallen rond het Erf van Daendels groeit eikvaren.

Historie

De Dellen kent een rijke cultuurhistorie. Verschillende landheren hebben het ontgonnen en bewoont. Ook was er hier een belangrijk kruispunt van handelswegen over de Veluwe. De naam van het landgoed stamt van het woord ‘Del’ dat laagte in het terrein betekent.

Landheren
Rond 1800 kreeg oud-generaal van de Bataafse republiek de heer Daendels De Dellen in erfpacht. Landheer Daendels maakte van de heide landbouwgrond en fokte schapen. Het boerenbedrijf is nooit een succes geworden door gebrek aan goede koeienmest. Vanaf 1851 heeft professor Buys Ballot (weerkundige en oprichter van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut) De Dellen verder ontgonnen. Hij legde nieuwe bossen aan van eik, beuk en fijnspar. Zijn oudste zoon heeft dit later uitgebreid met exotische boomsoorten en de aanleg van lanen. Tenslotte heeft Geldersch Landschap De Dellen aangekocht  in 1929. Dit was de eerste aankoop van de stichting.

Vroege ontginning
De eerste levenstekenen stammen uit de prehistorie. Een grafheuvel uit de steentijd is nog steeds te zien tijdens uw bezoek aan De Dellen. Tevens zijn er enkele voorwerpen bewaard gebleven uit de bronstijd die u kunt bekijken in Historisch Museum Arnhem. Pas vanaf de 9e eeuw ontstonden de eerste dorpen aan de randen van de Veluwe. De hoger gelegen gronden werden later ontgonnen. Intensieve bewoning op deze gronden was niet mogelijk omdat er weinig water was.
De Dellen werd destijds beheerd door de hertog van Gelre, vervolgens door de Rekenkamer van de Staten van Gelre en eind 18e eeuw werden deze gronden staatsdomein. 

Ontstaansgeschiedenis van het landschap
Hoogteverschillen in het landschap zijn ontstaan in de ijstijd van meer dan 10.000 jaar geleden. Poolstormen hebben toen de bodem verstoven tot een groot duinsysteem van 20 km lang. Nog steeds zijn deze speciale duinen zichtbaar in het landschap. Het mooist kunt u deze waarnemen bij De Renderklippen, ten zuiden van De Dellen.

Spannende geschiedenis

Bekijk de video van de spannende geschiedenis van De Dellen.