Geschiedenis
Oorsprong
Rosendael werd rond 1300 gesticht door graaf Reinald I van Gelre. Het begon met een grote verdedigingstoren en een apart kasteel, verbonden door een ophaalbrug en later een stenen brug. Hoewel het oorspronkelijke uiterlijk onbekend is, blijkt uit archeologisch onderzoek dat het vroegere complex veel groter was dan nu: met een donjon, een kasteel, voorburcht, pleinen en stevige muren met torens, allemaal omgeven door water.
Vanaf de vijftiende eeuw raakte Rosendael door oorlogen en geldgebrek in verval.
In 1616 wordt er een nieuw huis bijgebouwd. Dat is in de loop van de tijd vaak verbouwd en aangepast, onder andere met een nieuwe zijvleugel met koetshuis en stal.
Restauratie
Het kasteel komt in 1977 in bezit van de stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen. Na bijna 700 jaar onafgebroken bewoning wil de laatste bewoner graag dat het kasteel en het park samen behouden blijven. Geldersch Landschap & Kasteelen richt het bijna lege kasteel, na een grondige restauratie, opnieuw in. Er zijn veel oorspronkelijke interieuronderdelen bewaard gebleven, zoals de schilderijencollectie met eeuwenoude familieportretten.
Oranjerie en rozentuin
De door Zocher jr. ontworpen oranjerie is de grootste in ons land die nog als winterberging voor kuipplanten functioneert. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakt het gebouw zwaar beschadigd en wordt vervolgens afgebroken om in 1990 herbouwd te worden. De rozentuin voor de oranjerie stamt uit ongeveer 1905. De bij het kasteel gelegen boerderij is een goed bewaarde hoeve met rieten schilddak uit het begin van de negentiende eeuw.
Parkaanleg
Al in de zeventiende eeuw heeft Rosendael een zeer verfijnde tuinaanleg. De ligging op de stuwwal maakt het mogelijk om er gebruik te maken van het natuurlijk verval en stromend water. Zo laten de bewoners in formele stijl vijvers, watervallen en fonteinen aanleggen. Vanaf 1721 wordt het park verfraaid met kunstwerken, de schelpengalerij, de theekoepel en de Bedriegertjes. Het park is in 1837 heringericht in landschapsstijl. Het krijgt dan een natuurlijker aanzicht met slingerende paden en bijzondere boomsoorten. Rosendael kende vier bekende tuinarchitecten: D. Marot, P.W. Schonk, J.D. Zocher jr. en D. Wattez.
Verval en herstel
Vanaf 1945 begint een periode van verval van de tuinen. Pas in 1972 start het herstel van de schelpengalerij. De Bedriegertjes en het schelpengrotje worden in de jaren negentig hersteld. Intussen is de verdwenen rozentuin opnieuw aangelegd en worden de waterlopen in het park hersteld. In 2003 volgt de aanleg van de boomgaard. De restauratie van het interieur van de theekoepel vormt het sluitstuk van dit herstelprogramma.
Kerk van Rozendaal
Lubbert Adolf Torck, heer van kasteel Rosendael, besloot halverwege de achttiende eeuw een kerk te laten bouwen in de Heerlijkheid. Sinds 2025 is de kerk weer in het bezit van de eigenaren van het kasteel, Geldersch Landschap & Kasteelen. De kerk wordt ook nog steeds gebruikt door de Protestantse Gemeente Rozendaal.
