Tongeren

In het buitengebied van Epe liggen de natuurgebieden Tongerense Heide, Tongerense Veen en Wisselse Veen. Het is afwisselend gebied met veel hoogteverschillen op de grens van de hoge droge Veluwe en lage natte gebieden rond Tongeren. Er lopen een aantal mooie beken.

Locatie

Veenweg
8162 Epe

Regio Veluwe - Gemeente Epe
Verworven 1943 - Oppervlakte 314 ha

Voorzieningen

Wandelen

Het afwisselende gebied is ideaal voor wandelen, fietsen of paardrijden. Er is een parkeerplaats bij het Wisselse Veen en er zijn wandelroutes uitgezet.

In het gebied mag de hond aangelijnd mee. Er zijn twee wandelroutes, een van 5 en een van 4 kilometer.
Alleen de wandelroute in het Wisselse Veen is redelijk toegankelijk voor invaliden en kinderwagens. De paden zijn ook toegankelijk voor fietsers. Er zijn aparte ruiterpaden in het gebied. 

Excursies

Alle Activiteiten & excursies op deze locatie

Landschap

In het hoge gebied van de Tongerense Heide wisselen bos, heide en vennetjes elkaar af. Hier ligt ook de Tongerense Berg met een fraai uitzicht. Afdalend naar het Wisselse Veen wordt het terrein vlakker en natter. De heide loopt over in grasland. Meer naar het noorden ligt het Tongerense Veen met beken, beekoevers, graslanden, bosjes en houtsingels.

Landje van Jonker
Het gebied was heel lang een schatkamer van wilde flora in Nederland. Ontginning en ontwatering zijn hier pas laat op gang gekomen. Het ‘Landje van Jonker’ is zelfs nooit ontgonnen. Het landje is lang als natuurgebiedje in stand gehouden door het KNNV. Zeldzame plantensoorten als blauwe knoop en waterdrieblad bleven hier gespaard. Die kunnen zich nu vanuit het ongeveer 1 ha grote perceel verspreiden over het veen.

Tongerense Berg
Het hoogste punt van het gebied is de Tongerense Berg, 32 meter boven NAP. Dit terrein bestond in het verleden uit vrij eenvormig bos van grove den. Er zijn open plekken gemaakt waar het bos zich spontaan kan verjongen. Zo komt er meer afwisseling in het landschap.

Geldersch Landschap & Kasteelen, Waterschap Vallei en Veluwe, de provincie Gelderland en de gemeente Epe werken gezamenlijk aan bescherming van de natuur in het Wisselse Veen, in het buitengebied van Epe.
Kijk voor meer informatie op www.gelderland.nl/wisselse-veen.

Planten

Door de grote afwisseling aan grondsoorten en de vele hoogteverschillen komen er veel verschillende plantensoorten voor. Vooral het veengebied is bijzonder, het gold lang als een schatkamer van wilde flora in ons land.

De Tongerense Heide heeft een  afwisselende heidevegetatie. Hoewel het gebied hoger ligt dan de andere twee gebieden, vindt u er vennen en drassige gronden. Dit komt door ondoorlatende lagen in de ondergrond. Bij de vennen in de lage delen komen diverse veenmossen zoals moerasrus, knolrus, veelstengelige waterbies en veenpluis voor. Tussen deze twee gebieden groeien diverse typen dopheide, sommige met veel korstmossen, andere met veel veenmossen en soorten als veenbies en blauwe zegge.

Bijzondere soorten
In het Wisselse Veen is veel gedaan aan natuurontwikkeling. Hier zijn bijzondere plantensoorten weer teruggekomen. Zoals de grassen bruine- en witte snavelbies, diverse soorten glanswieren, de klokjesgentiaan en de stekelbrem. De vrij zeldzame klokjesgentiaan is de enige waardplant van de vlinder het gentiaanblauwtje.

Dieren

Er is een grote diversiteit aan dieren in het gebied te vinden. Van edelherten op de heide tot bijzondere vissoorten in de heldere en schone beken.

De Tongerense Heide is het leefgebied van edelherten, reeën, wilde zwijnen en ook de das heeft er een burcht. Vossen struinen de heide af op zoek naar iets eetbaars. In het bos leven de havik, buizerd en de ransuil.

Leven op de heide
Op de open heide komen nachtzwaluw, geelgors, roodborsttapuit, boompieper en de boomleeuwerik voor. Tussen de heidestruiken leven nog een redelijk aantal adders. Ook de kleine hagedis, zandhagedis en hazelworm leven er. In de paartijd, rond eind maart, zijn flinke groepen heikikkers te zien en te horen.

Vissen
In de beekjes en slootjes rond het Wisselse Veen en Tongerense Veen komen onder meer de rivierdonderpad, de beekprik en de elrits voor. Dit zijn vissoorten die leven in natuurlijke stroompjes met schoon water. In het Wisselse Veen leeft de rugstreeppad.

Vlinders
Voor insecten is het Wisselse Veen en de Tongerense Hei een belangrijk gebied. Er komen onder andere veel dagvlinders voor zoals het heideblauwtje en het gentiaanblauwtje. Het zeldzame gentiaanblauwtje legt haar eitjes op de ongeopende bloem van de klokjesgentiaan.

Libellen
Er komen zeldzame libellensoorten voor in het gebied. Die dragen prachtige namen als de vroege glazenmaker, venwitsnuitlibel, bruine winterjuffer en de bruine korenbout.

Vogels
In het natte gebied van het Wisselse Veen broeden vogels als de watersnip, waterral en rietgors. Langs de Tongerense Beek graaft de ijsvogel broedgangen in de oever. 

Beheer

Waar de Tongerense Heide en het Wisselse Veen aan elkaar grenzen willen we een zo natuurlijk mogelijk overgangsgebied ontwikkelen. Zo hebben zoveel mogelijk planten en dieren de mogelijkheid hier te leven. Ook wordt er gemaaid en halen we jonge struiken en bomen weg.

Geschiedenis

Het gedeelte op de Veluwe was ooit een uitgestrekt heidegebied. De veengebieden zijn ontstaan door kwelwater afkomstig van de stuwwal. Het Wisselse Veen is lang woeste grond gebleven.

In het begin van de 20e eeuw was het Wisselse Veen een van de laatste schatkamers van de Nederlandse wilde flora. Er groeiden planten als parnassia, vetblad, klokjesgentiaan en diverse orchideeënsoorten. Door ontginning en ontwatering ging veel van deze flora verloren.

Natuurontwikkeling
Beheer door de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV) heeft een deel van die schat weten te behouden. In 1993 is begonnen met een natuurherstelproject. Er ontwikkelen zich nu weer veentjes, moerasjes en schone, kronkelende stroompjes met plantensoorten als zonnedauw, moeraswolfsklauw, blauwe zegge en Spaanse ruiter.

Verloren Beek
De beek die in het Wisselse Veen ontspringt wordt Verloren Beek genoemd. ‘Verloren’ omdat de beek te ver van de bewoonde wereld af lag. Het water werd daarom niet gebruikt voor de bewatering van akkers of als waswater.

Cultuurland
Het water uit het Tongerense Veen werd wel intensief gebruikt. In het gebied liggen veel uitgegraven beekjes zoals de Paalbeek, Vlasbeek en Dorpse beek. Met het zuivere kwelwater werden weilanden bevloeid en molens aangedreven. Door het intensieve gebruik van het water werd het Tongerense Veen droger en veranderde het gebied in cultuurland met weilanden en hooilanden.