Orderbos

Het Orderbos ligt ten zuidwesten van Apeldoorn. Het is een mooi heuvelachtig recreatiebos. De rechte lanen en wegen laten het oorspronkelijke patroon van de bebossing zien, die eind 19de eeuw is gestart. Er liggen heideveldjes, een beek met een sprengkop en oude grafheuvels.

Locatie

De Kleiberg
7312 SN Apeldoorn

Regio Veluwe - Gemeente Apekldoorn
Verworven 1992 - Oppervlakte 174 ha

Voorzieningen

Natuurgebied

Het grootste deel van het terrein bestaat uit dennenbos. Ook zijn er enkele heideterreintjes, wildweides en statige oude beukenlanen. Er kan worden gewandeld, gefietst en paardgereden. Het bos heeft een goede padenstructuur voor veel verschillende soorten recreanten.

Heide
Het noordelijk deel van het Orderbos is al lang bebost. Vermoedelijk groeide hier vroeger eikenhakhout. De rest van het gebied heeft eeuwenlang bestaan uit heide. De heide en het hakhout waren in gebruik bij de boeren van de buurtschap Orden en Brink, die nu opgenomen is in een wijk van Apeldoorn. Door bebossing zijn nu nog maar een paar kleine heideveldjes over.

Sprengbeek
In de 17e eeuw is de Orderbeek gegraven. De oorsprong van de beek is een spreng bij het Orderbos. Aan de sprengbeek lagen een aantal watermolens, waaronder de Ordermolen. De Orderbeek heeft een  grote cultuurhistorische waarde. Hij is van grote betekenis geweest voor de economische ontwikkeling van Apeldoorn.

Beekprik
De spreng was door bosvorming haast niet meer te zien. Inmiddels zijn de spreng en de sprengkop weer zichtbaar gemaakt. Om het dierlijk leven in de Orderbeek te stimuleren is er in sommige delen grind gelegd. Dat is heel aantrekkelijk voor de beekprik, een primitieve vis. De beekprik lijkt meer op een grote regenworm dan op een vis. 

Dieren

Op en rond de heideterreintjes zijn bijzondere diersoorten te vinden, zoals de gladde slang, hazelworm, zandhagedis, mierenleeuw en zandloopkever.

Insecten als zandloopkever en mierenleeuw profiteren van de kale zandige plekjes in het terrein. Voor veel vogels zijn de heideterreintjes in combinatie met het bos een aantrekkelijke biotoop. Voorbeelden zijn de groene specht, houtsnip en wespendief. Ook de boommarter komt hier voor.

Beheer

We hebben gekozen voor bosbeheer waarin ruimte wordt geboden aan de verschillende functies van het bos: houtproductie, recreatie, en beleving van natuur-, landschaps- en cultuurhistorische waarden. Het aandeel bos waarin het accent ligt op houtproductie is 70%, het aandeel bos met accent op natuur is 30%. Cultuurhistorische overblijfselen willen we niet alleen behouden, maar ook versterken. In de afgelopen jaren zijn bijvoorbeeld de sprengkoppen en sprengen hersteld en beter beleefbaar gemaakt.

Gevarieerde samenstelling
In het hele gebied streven we ernaar de (inheemse) soortenrijkdom te vergroten en een gevarieerde samenstelling van het bos verder te ontwikkelen. Bomen die hier van nature niet thuishoren, zoals de Amerikaanse eik en prunus, worden gekapt. Door deze kap ontstaan open plekken en ook plaatsen met staand en liggend dood hout. Die bieden een thuis aan bepaalde kleine organismen. Ook krijgt het bos dankzij de open plekken en het dode hout een meer natuurlijke dynamiek en is het daardoor beter bestand tegen invloeden van buitenaf, zoals een veranderend klimaat. De gevarieerde samenstelling van het bos betekent ook dat er volop afwisseling is tussen oud en jong bos en tussen open en dichtbegroeid. Dit vergroot de belevingswaarde. Om meer rust te bieden voor het wild (zwijnen, edelherten) wordt het gebied voor loslopende honden beperkt.

Cultuurhistorische schatten
Het gebied is rijk aan cultuurhistorie. De vijf grafheuvels uit de klokbekercultuur (2100-1700 vóór Christus) zijn van grote cultuurhistorische betekenis. Verder liggen er (resten van) middeleeuwse ijzerkuilen en veldovens. Ook de Holleweg is bijzonder, omdat hieronder de waterleiding loopt die de fonteinen van Paleis Het Loo voedde.

Geschiedenis

In het Orderbos liggen eeuwenoude grafheuvels. Ook zijn resten te vinden van een middeleeuwse industrie: het winnen van ijzer.

In het noordelijke gedeelte van het Orderbos liggen vijf grafheuvels. Ze zijn waarschijnlijk ongeveer 4000 jaar oud. Het is onbekend waarom de grafheuvels juist op deze plek in het bos liggen.

IJzer en klapperstenen
Er zijn ook middeleeuwse ijzerkuilen in het bos te vinden. In de buurt zijn ook slakkenhopen gevonden. In de kuilen werd ijzeroer opgegraven als ‘klappersteen’. De slakken bleven op centrale plaatsen achter als het ijzer er uitgesmolten was. Klapperstenen bestaan uit een laag ijzerhoudend ‘oer’, afgezet op een kern van klei. Als de klei uitdroogt en krimpt, rammelt de kern los in de klont ijzeroer. Zo komen de stenen aan hun benaming.

Bebossing
Toen de heide geen economisch nut meer had is men deze gaan bebossen. Er werden rond het einde van de 19e eeuw vooral naaldbomen aangeplant. Het rondhout werd gebruikt in de kolenmijnen. In 1949 kwam het Orderbos in het bezit van de gemeente Apeldoorn. In 1992 droeg deze het in erfpacht over aan Het Geldersch Landschap. Sinds 2011 is de Orderbeek ook overgedragen aan het Geldersch Landschap.

Planten

Het Orderbos bestaat uit droge en natte delen met de typische bosplantensoorten die daar bij horen. In het gebied komen enkele bijzondere plantensoorten voor, waaronder bosdroogbloem, dwergviltkruid, slofhak en dubbelloof. Ook komen er veel paddenstoelen voor.

Op de takken en stammen van oude beuken groeit de tere porseleinzwam met zijn bolvormige hoed. Bij de lariksen is de zeldzamer wordende holsteelboleet te vinden.

In het Orderbos groeit wintereikenhakhout en het beschermde kussentjesmos.

Zevenster
In de wat vochtiger delen van het bos komt het zeldzame zevenster voor, dat vaak in combinatie met dalkruid groeit. Met zijn witte stervormige bloem is dit bijzondere plantje een mooie verschijning.