Masterveld, Muggenhoek en Beerninkhoek

Verspreid in het Achterhoekse coulisselandschap liggen een aantal natuurgebieden. Ze maakten ooit deel uit van het grote heidegebied Masterveld ten noordoosten van Winterswijk. Het is prachtige wandelgebied en er lopen veel fietsroutes.

Locatie

Dwarsweg
Ratum

Regio Achterhoek - Gemeente Winterswijk
Verworven 1969 - Oppervlakte 66 ha

Voorzieningen

Wandelen en fietsen

De Achterhoek is geliefd bij de fietser en wandelaar. Het landschap is afwisselend en er is veel te zien. Vanuit Winterswijk lopen een aantal fiets- en wandelroutes door het gebied. Er is een bushalte bij de buurtschap Henxel. Op het erf van boerderij Kossink staat een informatiebord.

Smokkelroute
In het grensgebied met Duitsland werd vroeger veel gesmokkeld. Bij de buurtschap Ratum begint een route die de oude smokkelpaden volgt. Dit ‘Kommiezenpad’ loopt vooral in Duitsland. ‘Kommies’ is een woord voor grenspolitie.

Natuurgebieden

De gebiedjes hebben een grote landschappelijke verscheidenheid. Er is agrarisch gebied, gevarieerd bos, heideveldjes, er lopen houtwallen en beken. Vooral in de bloemrijke hooilanden in de buurt van Muggenhoek groeien bijzondere plantensoorten. De oevers van de beken zijn natuurvriendelijk gemaakt, ook hier groeien veel verschillende plantensoorten.

Geologie
Het gebied is ook geologisch interessant. In de omgeving liggen afzettingen van vóór de ijstijden dicht aan de oppervlakte. De Ratumse Beek snijdt deels door die afzettingen heen. In de steile oevers zijn de oude afzetting goed te zien. In aardlagen uit het Jura (190 miljoen jaar geleden) zijn pyriet, gips en fossielen te vinden.

Planten

In het gebied van de beken is veel weelderig bos en er zijn natte gebiedjes met bijzondere plantensoorten.

Van het Masterveld is vooral het bosgebied De Elzen waardevol. Het is eiken-haagbeukenbos dat groeit op de vruchtbare bodem langs de Vennevertlose Beek. In de onderlaag groeit veel meidoorn en zoete kers. Op de bodem staan onder meer groot heksenkruid en gulden boterbloem.

Bijzondere soorten
Langs de Vennevertlose Beek groeit slanke sleutelbloem. Gebiedjes langs de beek zijn afgeplagd om de oude begroeiing weer terug te krijgen. Op de schrale bodem groeien bijzondere soorten als vleeskleurige en breedbladige orchis, duizendguldenkruid, echte koekoeksbloem en zonnedauw. Klokjesgentiaan en blauwe knoop bloeien hier massaal.

Beheer

Het beheer van Masterveld en Beerninkhoek is gericht op behoud van de landschappelijke samenhang. Een uitzondering hierop vormen de beek-begeleidende bossen die we beheren als natuur. Muggenhoek beheren we in zijn geheel als natuur.

Bijzondere waarden
In de drie terreinen komen veel vegetaties voor die tot de kerncollectie behoren. Een bijzonder cultuurhistorisch onderdeel van Muggenhoek zijn de vloeiweiden langs de Vennevertlose Beek. Daarin zijn de wallen en waterlopen nog zichtbaar die vroeger het water over de velden afvoerden naar de beek. Muggenhoek is van hoge archeologische waarde door de vindplaats van een neolitische nederzetting en van een urnenveld uit de brons/ijzertijd.
Masterveld heeft verschillende percelen met goed ontwikkeld gemengd bos met inlandse eik en zware haagbeuk, waarin het productiepotentieel benut kan worden. Ook Beerninkhoek heeft met zijn veelzijdig bos behoorlijke productiewaarde. De hoge natuurwaarden in dit gebied bevinden zich langs de Ratumse Beek waar beek-begeleidend bos met populieren staat. Een deel hiervan is aangewezen als A-locatiebos. Dat wil zeggen dat het vanwege de botanische kwaliteit beschouwd wordt als een van de beste voorbeelden van in Nederland voorkomende natuurlijke bosgemeenschappen.
Muggenhoek heeft met zijn vochtige heide met gagel, jeneverbes en klokjesgentiaan zeer hoge natuurwaarden.
De drie terreinen liggen in het Nationaal Landschap Winterswijk. Kenmerkend zijn het kleinschalige, onregelmatige scholtegoederenlandschap en het wat grootschaliger en strakkere heideontginningslandschap. De omgeving van Winterswijk is een populaire vakantiebestemming.

Beheer in een notendop
Het beheer van Masterveld en Beerninkhoek is gericht op behoud van de landschappelijke samenhang. Een uitzondering hierop vormen de beek-begeleidende bossen die we als natuur beheren volgens de richtlijnen voor A-locatiebos.
Muggenhoek beheren we in zijn geheel als natuur. Kansen voor het verhogen van de natuurwaarden liggen hier in het verbinden van de beide heideterreinen en het omvormen van het bos richting meer biodiversiteit. Hierbij houden we rekening met het urnenveld, dat cultuurhistorische waarde heeft.
Het grasland wordt gemaaid en het maaisel wordt afgevoerd. Dit gebeurt meestal één keer per jaar. Zo nodig vindt aan het einde van het groeiseizoen met een schaapskudde nabeweiding plaats. Ook de wandelpaden worden gemaaid.
De bossen worden gedund in een cyclus van 4 à 5 jaar. Rondom de Ratumse Beek wordt de groei van loofhout, zoals de fladderiep, gestimuleerd. Op kleine oppervlaktes eindkap wordt op natuurlijke wijze verjongd, maar er wordt ook aangeplant als dit zorgt voor een meer gevarieerd bos.
Na beëindiging van een pachtovereenkomst zullen we overwegen om het terrein als natuur in te richten.

Wist u dat?

Pyriet wordt ook wel ‘gekkengoud’ genoemd...

Pyriet is een mineraal dat gevonden kan worden in de oever van de Ratumse Beek. De bedding van de beek is deels natuurlijk en deels gegraven, soms door oude zandruggen en kleiafzettingen heen. In de kleilagen uit het Jura zit pyriet. Het glinstert als goud en voelt zwaar aan, maar het is niet veel waard. Het is een ijzersulfideverbinding.

Dieren

Door de grote verscheidenheid aan leefgebied zijn hier veel diersoorten te vinden. Ree en bosdieren, maar ook veel vogels en waterleven in de beken.

Er zijn zowel typische bosvogels als vogels van het open gebied te vinden. Langs de beken nestelt de ijsvogel. De grote gele kwikstaart jaagt langs de beekoevers. Bij de halfopen heide en het schraalland leeft de grauwe klauwier. In een aantal nieuw gegraven poelen is de zeldzame kamsalamander gevonden.

Geschiedenis

Bij de Muggenhoek zijn archeologische vondsten gedaan. Dit gebied werd al in de steentijd bewoond.

Er ligt ook een urnenveld uit de late bronstijd. In de middeleeuwen ontstonden in het gebied de eerste permanente boerderijen. De heide werd afgeplagd en gebruikt op de akkers. Vanaf de Vennevertlose Beek werd het gebied langzaam in cultuur gebracht. Het oude patroon van ‘blokverkaveling’ is nog te zien. Het Masterveld is vrij laat, pas na 1900, ontgonnen. Hier zijn de kavels groter en de lijnen in het landschap zijn rechter.