Landgoed Klein Bylaer en Kallenbroek

Een oud boerenlandgoed met een boerderij, weilanden en akkerland afgewisseld met bos en heide. In het gebied liggen sprengen, vennetjes en beken. Er is een mooie wandelroute.

Locatie

Kallenbroekerweg
3771 TB Barneveld

Regio Veluwe - Gemeente Barneveld
Verworven 1981 - Oppervlakte 89 ha

Voorzieningen

Landgoed

Klein Bylaer en Kallenbroek liggen ten westen van Barneveld in een gebied dat wordt doorsneden met beken. Alle elementen van het historische boerenbedrijf zijn hier nog vrijwel onveranderd aanwezig.

Ook het oorspronkelijke waterbeheersingsstelsel van sprengen en beken is nog intact. Onder het gebied liggen een aantal grote ‘kwelkraters’ waar uitwisseling met het grondwater optreedt. Het gebied is hooggelegen, maar door het opwellende water toch drassig en nat.

Kwelkoppen
Op natte bodem kon niet worden gebouwd. Het water bepaalde zo de plaats van de boerderij en de bijgebouwen. Die plek is al eeuwenlang onafgebroken bewoond. Het relatief warme en kalkrijke kwelwater werd afgetapt en gebruikt om grasland mee te bevloeien (de ‘vloeiweide’). De kwelkoppen zelf werden daardoor droger: daar werden akkers aangelegd. Het patroon van bebouwing, grasland en akkerland is al sinds 1800 vrijwel onveranderd.

Wandelroute
Het gebied is uitgegroeid tot een aantrekkelijk coulisselandschap met veel oude bomen, gemengd bos en natte heide. Er komen veel bijzondere plant- en diersoorten voor. Er kan worden gefietst en gewandeld. Bij de boerderij is een nieuwe ruime parkeerplaats aangelegd en er is een fietsenstalling.

Klompenpad

Door Klein Bylaer en Kallenbroek loopt klompenpad het Paradijspad.

Wist u dat?

Er is ook een Groot Bylaer...

Klein Bylaer is onderdeel van een groter natuurgebied dat bekend staat als Het Paradijs. Landgoed Groot Bylaer ligt meer naar het westen en is ook onderdeel van dit natuurgebied. In het gebied is 10 kilometer lange wandelroute uitgezet, het Paradijspad. Dit is een ‘klompenpad’, een wandeling zoveel mogelijk op onverharde paden. Kijk op www.klompenpaden.nl voor meer informatie.

Planten

Door het kalkhoudende kwelwater en de afwisseling van voedselarme en voedselrijke gronden komen er veel verschillende en vaak bijzondere planten in het gebied voor.

Een van de meer bijzondere soorten is de zonnedauw, die alleen voorkomt op natte voedselarme grond. Het is een vleesetend plantje dat insecten vangt met kleverige haartjes op het blad. Het plantje is in Nederland erg zeldzaam. Een andere bijzonderheid is de klokjesgentiaan. Dat is de waardplant van het gentiaanblauwtje, een vlindersoort. Ook het zeer zeldzame waterlepeltje komt in het gebied voor. Verder is op drogere stukken guldenroede te vinden.

Cultuurlandschap
Het bosgebied op het landgoed is uiterst gevarieerd. Er zijn houtsingels van zwarte els, berk en lijsterbes. Er is loofbos met eiken- en elzenhakhout. Er zijn ook wat percelen productiebos met naaldhout. Op de heide staan vliegdennen. Dit is een echt cultuurlandschap, de hand van de mens is goed te zien. In sommige bosjes staan ‘spaartelgen’, dat is hakhout waarbij één tak op de stronk bleef staan om weer uit te groeien.

Dieren

Vooral vogels hebben veel profijt van een afwisselend cultuurlandschap als Klein Bylaer. Maar ook grote zoogdieren als het ree komen hier voor.

Een opvallende verschijning op Klein Bylaer is de ransuil. In de winter rusten ze vaak in groepjes in een hoge boom. Bij een van de vennetjes broedt de dodaars, een kleine en erg schuwe futensoort. Ook de heikikker en veel libellensoorten zijn bij de vennetjes te vinden. De ijsvogel gebruikt de beken om te jagen op kleine visjes. In de steile oevers maakt hij zijn nest aan het eind van een uitgegraven gang.

Beheer en onderhoud

Klein Bylaer en Kallenbroek zijn waardevolle landschappen. Ze geven een beeld van het historische boerenbedrijf en de natuurwaarde is hoog. Zorgvuldig beheer versterkt die waarde.

Natte heide komt in Nederland weinig voor. Het is een waardevol landschapstype waar veel specifieke plant- en diersoorten voorkomen. Om de heide open te houden wordt er in het gebied stapsgewijs afgeplagd. Zo blijft de bodem schraal en krijgt bosgroei geen kans. Op sommige plaatsen wordt bos en weiland gekapt en afgeplagd om plassen en moerasgebied weer een kans te geven. 

Bosbeheer
In sommige delen van het gebied staat veel Douglas. Dat is een boomsoort die van oorsprong niet in het gebied voorkomt. Deze sparren worden geleidelijk gekapt, om inheemse soorten als berk en lijsterbes terug te laten komen.  

Geschiedenis

Het landschap rond Klein Bylaer kreeg in de laatste ijstijd zijn huidige vorm. Stuivend zand bleef liggen op de kwelkoppen met opwellend water. Zo groeide het gebied uit tot een verhoging in de Gelderse vallei.

Het gebied werd waarschijnlijk pas vanaf het eind van de middeleeuwen ontgonnen. Toen het water eenmaal onder controle was werd bebouwing mogelijk. De boerderij Klein Bylaer heeft een eenvoudige bouwstijl met een rieten dak. Op het erf staan hoge eiken en een groot vrijstaand bakhuis. De eerste gedetailleerde kaart van het gebied is van ongeveer 1800. De plek van de bebouwing en het patroon van beken en sloten is vrijwel onveranderd gebleven.

Vloeiweiden
Opvallende landschapselementen zijn de resten van zogenaamde ‘vloeiweiden’. Dat zijn graslandjes met een laag walletje er omheen. Het kalkhoudende en mineraalrijke water uit de kwelkoppen werd naar het grasland geleid, dat tijdelijk onder water kwam te staan. Zo werden mineralen aangevoerd, en werden schadelijke insecten in de bodem verdelgd.