Landgoed Bonenburg

Oud parkbos en enkele landbouwpercelen langs het Apeldoorns Kanaal en doorsneden door de Grift. Huis Bonenburg is particulier bezit.

Locatie

Bonenburgerlaan
8181 HA Heerde

Regio Veluwe - Gemeente Heerder
Verworven 1954 - Oppervlakte 384 ha

Voorzieningen

Landgoed

Op loopafstand van het centrum van Heerde ligt Bonenburg. Een oud landgoed met fraai parkbos langs het Apeldoorns Kanaal.

De gevel van huis Bonenburg draagt het jaartal 1633, maar het is in de eeuwen daarna ingrijpend verbouwd. Het huis is nu particulier bezit en niet toegankelijk. De bossen en de landerijen om het huis zijn een geliefd wandelgebied en er kan gefietst worden. Bij het huis is een parkeerplaats en de hond mag op wegen en paden los.

Parkbos
Er staan in het gebied veel oude beukenbomen, afgewisseld met akkers, weilanden en gemengd bos. Het landgoed is opvallend waterrijk en er komen veel vleermuissoorten voor.

Klompenpad

Over landgoed Bonenburg loopt klompenpad het Horsthoekerpad.

Bijzonder

Bonenburg laat nog mooi zien hoe een landgoed er vroeger uitzag. Het bestaat uit een huis met tuin en bijgebouwen binnen de gracht, een parkbos met kronkelige paden, een vijver, een boerderij (Den Ahrend) met moestuin en boomgaard, een (voormalige) melkfabriek, akkers op de drogere gronden en weiden op de lage nattere delen.

Het is een gevarieerd gebied met diverse dier- en plantensoorten, water in verschillende vormen, weilandjes, oud bos, jong bos, ondoordringbaar moerasbos, bouwlanden, dijken langs Grift en Apeldoorns kanaal en kleine dijkjes tussen de weilanden.

Thuis voor vleermuizen
De bossen van de Bonenburg zijn opvallend in het landschap, dat vooral bestaat uit weiland en enkele bouwlanden. Verder springen de eikenhakhoutwallen in het oog die het bos omzomen. De combinatie van oude bomen, bosranden en water maakt het gebied erg geschikt voor vleermuizen. Er komen zo’n tien soorten voor. Verder is de Bonenburg ook een hotspot voor paddenstoelen.

Het landgoed, dat aan de rand van Heerde ligt, is een geliefd wandel- en hondenuitlaatgebied. Het nattere gedeelte van het bos en de bosvijver zijn populaire speelplekken voor kinderen.

Beheer

Bij het beheer van Bonenburg staat de cultuurhistorische waarde van het landgoed voorop. Natuurlijk houden we bij de maatregelen die we nemen, ook sterk rekening met de natuurwaarden.

Concreet betekent dit dat we de aanwezige cultuurhistorische elementen handhaven of weer zichtbaar maken. Denk hierbij aan het herstel van het eikenhakhoutbos, en het in stand houden van het paden- en lanenpatroon, greppels, bosvijver en boomgaard.
Daarnaast verliezen we de recreatieve functie van het gebied niet uit het oog, maar die beschouwen we als derde doelstelling in de rangorde.

Afwisseling behouden, karakter versterken
In 2013 hebben we de Bonenburglaan hersteld met nieuw aangeplante lindebomen. Het weiland wordt begraast door koeien. Voor de toekomst hebben we plannen om enkele gebouwen zoals de voormalige melkfabriek, oude tuinmuur en kassen terug te brengen in de sfeer waarin ze zijn gemaakt.
Wat de landschappelijke waarden betreft, willen we de grenzen van het oude landgoed en van de oude landschapsstructuur zichtbaar maken en houden. Daarnaast handhaven we de afwisseling tussen open weilanden en dicht bos.
Voor de recreant streven we ernaar om de Bonenburg een gebied te laten zijn en blijven om te wandelen, de hond uit te laten, te spelen en te picknicken.

Water

Het landgoed ligt langs het Apeldoorns Kanaal en wordt doorsneden door de Grift. Ter hoogte van Bonenburg ligt een sluisje.

De Grift is een oude waterloop, gegraven rond 1370. Het was onderdeel van de afwatering van het natte gebied tussen Apeldoorn en Hattem. De Grift heeft een aftakking naar de gracht om het huis. In het noorden van het landgoed mondt de Grift uit in het Apeldoorns Kanaal. Dat kanaal is van later datum, het werd in 1830 gegraven als alternatief voor de scheepvaart op de IJssel.

Sluisje
Om het waterpeil te kunnen regelen liggen er sluizen in het kanaal. Bij het historische sluisje bij Bonenburg stond vroeger een watermolen. Op het landgoed ligt behalve de gracht ook een vijver.

Dieren

Op landgoed Bonenburg is veel water en er staan oude bomen. Die combinatie is uitstekend voor onder meer vleermuizen.

Er komen 10 soorten vleermuizen in het gebied voor. Ze gebruiken de bomen voor hun kolonies en de bosranden en waterpartijen om langs te jagen. Ze overwinteren in nestkasten in het gebied en in holten in bomen en gebouwen. Door het grote voedselaanbod is het landgoed rijk aan vogelsoorten. Er zijn zo’n 100 soorten geteld, waarvan er 50 in het gebied broeden.

Vogels en vissen
Opvallende vogelsoorten zijn de zwarte zwaan en de ijsvogel. Ook in het water komen bijzondere diersoorten voor. In de Grift is de riviergondel gevonden. Dat is een vissoort die alleen in schoon stromend water voorkomt.          

Planten

Zoals op alle landgoederen komen er op Bonenburg veel verschillende plant- en boomsoorten voor. Schaduwrijke beuken, bijzondere varens en zeldzame waterplanten.

Er zijn hoge schaduwrijke beuken langs de wegen en paden. En er is afwisselend struikgewas langs de akkers en de waterlopen.

Paddenstoelen
In sommige akkerranden staat slofhak, een zeldzaam plantje dat vroeger vooral langs roggeakkers groeide. In de vijver vinden we onder meer ongelijkbladig fonteinkruid en op de oevers dubbelloof. Dat is een varen met twee soorten bladeren. Beide planten staan op de lijst met beschermde soorten. Door de vochtige bodem is het gebied bijzonder rijk aan paddenstoelen, waaronder een aantal zeldzame soorten.

Hondenlosloop gebied

Cultuurhistorie en geschiedenis

Bonenburg is rijk aan historie. Behalve het huis stonden in het gebied veel inmiddels verdwenen bijgebouwen.

Het huis en het landgoed dragen de naam van ambtsjonker Van Boinenburg. Hij liet in de 17e eeuw het oorspronkelijke huis bouwen. Rond 1850 werd het huis verkocht aan een Amsterdamse koopman, Martinus van Regteren Altena. Hij liet het huis ingrijpend verbouwen en verfraaien. Het kreeg toen zijn huidige uiterlijk. Ook liet hij het parkbos aanleggen. Dat kreeg een landschappelijke stijl, met slingerende paden en fraaie doorkijkjes. In 1954 heeft de familie Van Regteren Altena het landgoed aan Geldersch Landschap overgedragen. De laatste grote renovatie van het huis was 1992.

Kerk
Op het landgoed stonden ooit veel bijgebouwen, waaronder een koetshuis, een duiventil en een aantal boerderijtjes en kleine bedrijfjes. Er staan nu nog twee boerderijtjes in het gebied. De best bewaarde is Den Ahrend uit 1830, dat vroeger ook werd gebruikt als herberg. Op een kaart uit 1832 staat op het terrein een ‘kerk’ aangegeven. Dat was mogelijk een tuinsierraad of een folly. Tot 1901 stond er een melkfabriekje op het landgoed. Dat bedrijf werd later verbouwd tot woning.

Wist u dat?

Niet al het water dat u hier ziet is afkomstig uit de waterlopen...

Een deel van het water is opwellend kwelwater van de Veluwe. Dit kwelwater maakt Bonenburg tot een nat en moerassig gebied. Om het overtollige water af te voeren is een stelsel van greppels gegraven die het water afvoeren naar de lager gelegen Nieuwe Wetering en Grote Wetering verderop in het IJsseldal. Het water gaat met duikers onder het hoger gelegen Apeldoorns Kanaal door.