Heerlijkheid Beek

Op de steile heuvelrand tussen Beek en Berg en Dal, ten oosten van Nijmegen, ligt een prachtig natuurgebied met een grote afwisseling: de Heerlijkheid Beek. De hoogteverschillen doen bijna on-Nederlands aan. Het gebied is vooral geschikt om te wandelen.

Locatie

Rijksstraatweg
6573 DD Beek Ubbergen

Regio Rivierengebied - Gemeente Berg en Dal
Verworven 1939 - Oppervlakte 52 ha

Voorzieningen

Wandelen

Er zijn meerdere wandelroutes in het gebied. Een daarvan is de N70-wandeling: een afwisselende dagtocht van ongeveer 20 kilometer die loopt door het prachtige heuvelachtig en bosrijke landschap. In de Heerlijkheid Beek is het ook mooi picknicken. Verspreid over het gebied staan picknicktafels.

Tuinwandeling
Een andere wandelroute voert door de tuin van Huys te Schengen aan de Oude Holle Weg 10, 6572 AB in Berg en Dal. De tuin is vrij toegankelijk voor donateurs. Een wandelroute is aangegeven door middel van groene bordjes met witte pijl.

Het gedeelte achter de Stollenbergflats is aangewezen als hond losloopgebied.

Herstel waterhuishouding

Komend najaar nemen we maatregelen die het Kastanjedal moeten beschermen tegen de hevige regenbuien. Lees meer.

Huys te Schengen

Een andere wandelroute voert door de tuin van Huys te Schengen aan de Oude Holle Weg 10, 6572 AB in Berg en Dal. De tuin is vrij toegankelijk voor donateurs. Een wandelroute is aangegeven door middel van groene bordjes met witte pijl.

De witgepleisterde villa Huys te Schengen werd omstreeks 1880 gebouwd in een bouwstijl waarin elementen uit verschillende stijlperioden werden samengevoegd. Het oorspronkelijke interieur is op de hoofdverdieping redelijk gaaf bewaard gebleven. Het Huys te Schengen is in 1955 geschonken door douairière Van der Goes van Naters-Gerlings.

Kabouterroute

De zogenoemde Kabouterboom heeft een omvang van 850 centimeter en is waarschijnlijk 450 jaar oud. Voor kinderen is de Kabouterroute uitgezet.

Tijdens deze ontdekkingstocht gaan kinderen op zoek naar kabouters die in het bos wonen. Zij hebben zich verstopt in paddenstoelen, maar ook in de allerdikste en oudste boom van Nederland, ‘de Kabouterboom’. In het vernieuwde kabouterboekje staan leuke opdrachten met kleurplaat, een memory spel, invuloefeningen en kabouterliedjes voor onderweg.
Wie met kinderen de Kabouterroute wil lopen, kan voor € 1,50 het boekje ophalen bij Hotel-restaurant 't Spijker in Beek, VVV Serviceshop Beek en het Nijmeegs Uitburo / VVV. Gratis downloaden kan ook www.vvvubbergen.nl.

Spelen in de natuur

Planten en dieren

Op de landbouwgronden van de Heerlijkheid Beek komen interessante akkeronkruiden voor, zoals korenbloem, veldlathyrus en kleine klaproos. Vlak bij de Kabouterboom is een bron en daar ligt het zeldzame essenbronbos, met onder andere reuzenpaardenstaart en paarbladig goudveil.

In de bossen groeit ook hangende zegge, een minder algemene zeggesoort die zeer groot wordt. De aren zijn wel een decimeter lang en hangen slap naar beneden.

Zeldzame soorten
In het beekdal groeien groot springzaad en zwarte rapunzel. Onder in het beekdal groeien langs de beek grote hoeveelheden van de zeer zeldzame slanke zegge. Het komt hier waarschijnlijk al eeuwen voor en is zeer vitaal. Tot slot groeit er langs de beek veel grote veldbies.

Dieren
In de bron bij de kabouterboom komt een zeldzame platwormsoort voor. In de beek, de vijver en de poeltjes in de buurt komen de kamsalamander, alpenwatersalamander en hazelworm voor. Ook verschillende marterachtigen zijn hier te vinden. Zoals de boommarter, de steenmarter en de wezel. De das is ook een bewoner van het landgoed. Langs de beek jaagt de grote gele kwikstaart vlak boven het water op insecten.

Geschiedenis

Heerlijkheid Beek werd al door de Romeinen gebruikt als uitkijkpost. Maar er woonden al veel eerder mensen in het hooggelegen gebied.

Die hoge ligging heeft te maken met de voorlaatste ijstijd. In die periode (180.000 tot 130.000 jaar geleden) rukte het landijs op tot Nijmegen. De Nijmeegse stuwwal vormde oorspronkelijk één geheel met de Veluwse stuwwallen, maar is daarvan door de Rijn gescheiden.

Romeinen
De hoge stuwwal rond Nijmegen is altijd een belangrijke plaats geweest waar de handelsroutes goed in de gaten gehouden konden worden. De Romeinen hadden hier een van hun noordelijkste vestigingsplaatsen. In de directe omgeving van de Heerlijkheid Beek zijn urnenvelden uit de ijzertijd en grafvelden uit de Romeinse tijd gevonden. Ook zijn in de buurt resten gevonden van pottenbakkerijen en steenbakkerijen uit de Romeinse tijd en verdedigingswerken (mottes) uit de Middeleeuwen.

Tamme kastanje
Het enige dat in de Heerlijkheid Beek nu zichtbaar herinnert aan het feit dat de Romeinen hier zijn geweest zijn de tamme kastanjes. De Romeinen waren zo dol op deze vruchten dat ze ze meenamen naar het noorden en hier aanplantten. Sindsdien hebben de bomen zich uitgezaaid en zijn hun nakomelingen overal te vinden.

Elyzeese Velden
Ook na de Romeinen bleef de heuvel in trek als vestigingsplaats. Er is vruchtbare grond, bronnen met schoon water en heide en (hakhout)bosjes. De heide en het hakhout zijn nu vrijwel verdwenen en vervangen door (park)bos. De akkers liggen er nog wel. Het grote akkercomplex dat centraal in de Heerlijkheid Beek ligt wordt de Elyzeese Velden genoemd, het ‘verblijf van de gelukzaligen’.
 
Van Randwijck
In 1350 werd de toen veel grotere Heerlijkheid Beek eigendom van de heer van Groesbeek. Daarvóór was het een leen van de graven van Kleef. Vanaf het eind van de 17e eeuw tot 1941 was het landgoed in het bezit van het geslacht Van Randwijck. In 1941 droeg de familie Van Randwijck de Heerlijkheid Beek aan Geldersch Landschap over.