Heerlijkheid Beek

Op de steile heuvelrand tussen Beek en Berg en Dal, ten oosten van Nijmegen, ligt een prachtig natuurgebied met een grote afwisseling: de Heerlijkheid Beek. De hoogteverschillen doen bijna on-Nederlands aan. Het gebied is vooral geschikt om te wandelen.

Locatie

Rijksstraatweg
6573 DD Beek Ubbergen

Regio Rivierengebied - Gemeente Berg en Dal
Verworven 1939 - Oppervlakte 52 ha

Voorzieningen

Vervanging bruggetje

Uit de vele reacties die GLK heeft ontvangen over de nieuwe stalen brug blijkt een grote betrokkenheid bij Heerlijkheid Beek en het aanzicht van het Kastanjedal. Omdat duidelijk is geworden hoe belangrijk omwonenden, donateurs en recreanten de uitstraling van het oude houten bruggetje vonden, willen we hier graag aan tegemoet komen. Op korte termijn zal een nieuwe, houten leuning in oorspronkelijke stijl worden gemonteerd.

Toelichting materiaalkeuze

Voor de recente omvangrijke herstelwerkzaamheden in de bron en nabij de kabouterboom is, na alles afgewogen te hebben met deskundigen, gekozen voor de materialen beton en ook staal. Met de tijd zal dit een natuurlijk geheel vormen in de omgeving. Hetzelfde beoogden we bij het nieuwe bruggetje en traptreden.

Nu blijkt dat we voor het bruggetje in het Kastanjedal de karakteristieke uitstraling zwaarder moeten laten meewegen zal er weer een houten leuning worden teruggeplaatst. Het nieuwe stalen brugdek handhaven we. Reden is dat we de overtuiging hebben daarmee de veiligheid van wandelaars voor langere tijd te kunnen garanderen. Dit materiaal wordt niet glad, (nat) hout wel. De levensduur van staal is langer dan van hout en onderhoud van een brugdek bekleed met staal is minder als dat van een hout. Het loopvlak van onbehandelde traanplaat staal zal na verloop van tijd roesten, waarna het mooi op zal gaan in de omgeving.

Vervanging trap

Ook de traptreden wilden we om dezelfde redenen uitvoeren in onbehandeld staal. De eerste 2 traptreden liggen erin. We kiezen er nu voor om het vervangen van hout voor staal te stoppen. De verdwenen treden worden vervangen voor nieuwe houten treden.
Over een tijdje zullen we de situatie ter plekke gaan afwegen: hoe verhouden de oude houten, de nieuwe houten en de stalen traptreden zich tot elkaar op de aspecten veiligheid, opgaan in de omgeving, uitstraling van het Kastanjedal en onderhoud? Vanuit daar wordt een nieuwe afweging gemaakt: vervangen voor staal of toch handhaven van hout.

Wandelen

Er zijn meerdere wandelroutes in het gebied. Een daarvan is de N70-wandeling: een afwisselende dagtocht van ongeveer 20 kilometer die loopt door het prachtige heuvelachtig en bosrijke landschap. In de Heerlijkheid Beek is het ook mooi picknicken. Verspreid over het gebied staan picknicktafels.

Tuinwandeling

Een andere wandelroute voert door de tuin van Huis te Schengen aan de Oude Holle Weg 10, 6572 AB in Berg en Dal. De tuin is vrij toegankelijk voor donateurs. Een wandelroute is aangegeven door middel van groene bordjes met witte pijl.

Het gedeelte achter de Stollenbergflats is hondenlosloopgebied.

Huis te Schengen

Een andere wandelroute voert door de tuin van Huis te Schengen aan de Oude Holle Weg 10, 6572 AB in Berg en Dal. De tuin is vrij toegankelijk voor donateurs. Een wandelroute is aangegeven door middel van groene bordjes met witte pijl.

De witgepleisterde villa Huis te Schengen werd omstreeks 1880 gebouwd in een bouwstijl waarin elementen uit verschillende stijlperioden werden samengevoegd. Het oorspronkelijke interieur is op de hoofdverdieping redelijk gaaf bewaard gebleven. Het Huis te Schengen is in 1955 geschonken door douairière Van der Goes van Naters-Gerlings.

Planten en dieren

Op de landbouwgronden van de Heerlijkheid Beek komen interessante akkeronkruiden voor, zoals korenbloem, veldlathyrus en kleine klaproos. Vlak bij de Kabouterboom is een bron en daar ligt het zeldzame essenbronbos, met onder andere reuzenpaardenstaart en paarbladig goudveil.

In de bossen groeit ook hangende zegge, een minder algemene zeggesoort die zeer groot wordt. De aren zijn wel een decimeter lang en hangen slap naar beneden.


Zeldzame soorten

In het beekdal groeien groot springzaad en zwarte rapunzel. Onder in het beekdal groeien langs de beek grote hoeveelheden van de zeer zeldzame slanke zegge. Het komt hier waarschijnlijk al eeuwen voor en is zeer vitaal. Tot slot groeit er langs de beek veel grote veldbies.

Dieren

In de bron bij de kabouterboom komt een zeldzame platwormsoort voor. In de beek, de vijver en de poeltjes in de buurt komen de kamsalamander, alpenwatersalamander en hazelworm voor. Ook verschillende marterachtigen zijn hier te vinden. Zoals de boommarter, de steenmarter en de wezel. De das is ook een bewoner van het landgoed. Langs de beek jaagt de grote gele kwikstaart vlak boven het water op insecten.

Beheer

De Heerlijkheid Beek is enorm gevarieerd: van de oude dikke Kabouterboom tot de openheid van de Elyzeese Velden en van de historische zichtlijnen tot waardevolle bronvegetaties. In het beheer wordt zo goed mogelijk rekening gehouden met al deze bijzondere waarden.

De grootste waarde is het allesomvattende landschap, van de unieke bronvegetaties tot de oude zichtlijnen. Het bos is zeer gevarieerd en heeft daardoor een hoge natuurwaarde, die beschermd moet worden. Op de Elyzeese Velden zijn de openheid en het landbouwkundig gebruik van grote landschappelijke en cultuurhistorische waarde. In het Kastanjedal en rondom Huis te Schengen is cultuurhistorie belangrijk. De bijzondere Kabouterboom, de Oorsprongbeek met unieke vegetatie en de terrassentuin moeten behouden blijven voor de toekomst.

De doelstelling voor het beheer is daarom ‘Landschap’, met een stevig accent natuur voor alle bossen en een accent cultuurhistorie voor het huis en omgeving en het Kastanjedal.

In het Bronnenbos bij de Havo Notre Dame is de hoogste waarde op dit moment gelegen in de natuurlijke ontwikkeling van het aanwezige (door de mens gemaakte) ecosysteem. Hier is voor de doelstelling ‘Natuur’ gekozen.

Wat betekent dit voor het beheer?

Bossen

Meer dan in het verleden, worden in het bosbeheer van de Heerlijkheid Beek de ecologische waarden bevorderd. Door het beheer wordt gewerkt aan een aantrekkelijker bos, met hoge belevingswaarde, natuurlijkheid en biodiversiteit. Het beheer van het Bronnenbos wordt gericht op een zo natuurlijk mogelijk nat bostype. Daarbij zal de natuurlijke ontwikkeling worden gevolgd.

Graslanden en akkers

De Elyzeese Velden waren van oudsher een akkercomplex met een open karakter. Er wordt gestreefd naar behoud van dit open karakter. Er worden daarom geen nieuwe, lijnvormige
elementen in de vorm van hagen en heggen toegevoegd. Opslag van houtige gewassen in de percelen zal geleidelijk aan opgeruimd worden. Op zowel de akkers als de graslanden wordt gestreefd naar extensivering van het agrarisch gebruik, waarbij het verhogen van de natuurwaarden het uitgangspunt is.

Huys te Schengen

De tuin van Huis te Schengen met de flessenmuur, terrassen en vaste plantenborders wordt in stand gehouden.

Zichtlijnen

De doorkijkpunten vanaf de stuwwal in noordelijke richting zijn karakteristiek voor de Heerlijkheid Beek. Van de 8 bekende zichtlijnen is een deel dichtgegroeid met bos. Er wordt bekeken of en op welke termijn deze zichtlijnen weer opengemaakt kunnen worden. De twee zichtlijnen op het kerkje van Persingen en de zichtlijn vanuit de terrassentuin van Huys te Schengen richting Arnhem zijn open en blijven dat ook.

Meer lezen? Klik hier om de volledige beheervisie te lezen.

Kabouterroute

De zogenoemde Kabouterboom heeft een omvang van 850 centimeter en is waarschijnlijk 450 jaar oud. Voor kinderen is de Kabouterroute uitgezet.

Tijdens deze ontdekkingstocht gaan kinderen op zoek naar kabouters die in het bos wonen. Zij hebben zich verstopt in paddenstoelen, maar ook in de allerdikste en oudste boom van Nederland, ‘de Kabouterboom’. In het vernieuwde kabouterboekje staan leuke opdrachten met kleurplaat, een memory spel, invuloefeningen en kabouterliedjes voor onderweg.
Wie met kinderen de Kabouterroute wil lopen, kan voor € 1,50 het boekje ophalen bij Hotel-restaurant 't Spijker in Beek, VVV Serviceshop Beek en het Nijmeegs Uitburo / VVV. Gratis downloaden kan ook www.vvvubbergen.nl.

Spelen in de natuur

Geschiedenis

Heerlijkheid Beek werd al door de Romeinen gebruikt als uitkijkpost. Maar er woonden al veel eerder mensen in het hooggelegen gebied.

Die hoge ligging heeft te maken met de voorlaatste ijstijd. In die periode (180.000 tot 130.000 jaar geleden) rukte het landijs op tot Nijmegen. De Nijmeegse stuwwal vormde oorspronkelijk één geheel met de Veluwse stuwwallen, maar is daarvan door de Rijn gescheiden.

Romeinen

De hoge stuwwal rond Nijmegen is altijd een belangrijke plaats geweest waar de handelsroutes goed in de gaten gehouden konden worden. De Romeinen hadden hier een van hun noordelijkste vestigingsplaatsen. In de directe omgeving van de Heerlijkheid Beek zijn urnenvelden uit de ijzertijd en grafvelden uit de Romeinse tijd gevonden. Ook zijn in de buurt resten gevonden van pottenbakkerijen en steenbakkerijen uit de Romeinse tijd en verdedigingswerken (mottes) uit de Middeleeuwen.

Tamme kastanje

Het enige dat in de Heerlijkheid Beek nu zichtbaar herinnert aan het feit dat de Romeinen hier zijn geweest zijn de tamme kastanjes. De Romeinen waren zo dol op deze vruchten dat ze ze meenamen naar het noorden en hier aanplantten. Sindsdien hebben de bomen zich uitgezaaid en zijn hun nakomelingen overal te vinden.


Elyzeese Velden

Ook na de Romeinen bleef de heuvel in trek als vestigingsplaats. Er is vruchtbare grond, bronnen met schoon water en heide en (hakhout)bosjes. De heide en het hakhout zijn nu vrijwel verdwenen en vervangen door (park)bos. De akkers liggen er nog wel. Het grote akkercomplex dat centraal in de Heerlijkheid Beek ligt wordt de Elyzeese Velden genoemd, het ‘verblijf van de gelukzaligen’.

 
Van Randwijck

In 1350 werd de toen veel grotere Heerlijkheid Beek eigendom van de heer van Groesbeek. Daarvóór was het een leen van de graven van Kleef. Vanaf het eind van de 17e eeuw tot 1941 was het landgoed in het bezit van het geslacht Van Randwijck. In 1941 droeg de familie Van Randwijck de Heerlijkheid Beek aan Geldersch Landschap over.