Goilberdingerwaarden

Boven Culemborg, in een flauwe bocht van de Lek, ligt het uiterwaardengebied Goilberdingerwaarden. Het is een vogelrijk natuurontwikkelingsgebied. Cultuurhistorisch zijn vooral de onderdelen van de Hollandse Waterlinie interessant.

Locatie

Goilberdingerdijk
4105 LB Culemborg

Regio Rivierengebied - Gemeente Culemborg
Verworven 1999 - Oppervlakte 56 ha

Voorzieningen

Er op uit

De Goilberdingerwaarden bestaat voor een groot deel uit bloemrijk grasland en rietland. Hier en daar staan bosjes, knotwilgen en struikgewas met onder meer meidoorn. In beide uiterwaarden is het landschap erg open. Dit verhoogt de belevingswaarde van de rivier. Vooral de Baarsemwaard is een favoriet uitloopgebied van bewoners van Culemborg. Op zomerse dagen is het een geliefde bestemming om te wandelen, zonnen, zwemmen en spelevaren.

Het gedeelte tussen de spoorbrug en Werk aan het Spoel is aangewezen als honden losloopgebied.

Opvallend zijn de tandvormige waterpartijen, die de verdedigingswerken zichtbaar maken in het landschap.

Klompenpad

Door de Goilberdingerwaarden loopt het Goilberdingerpad.

Nieuwe Hollandse Waterlinie

Het uiterwaardengebied nabij buurtschap Goilberdingen is historische grond. Het maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Fort Everdingen, Werk aan het Spoel, de Diefdijk, bunkers, schuilplaatsen en inlaatwerken – ze zijn nog duidelijk in het landschap aanwezig.

Excursies

Geen evenementen gevonden.

Dieren

Beide terreinen vormen vooral een aantrekkelijk broed-, rust- en foerageergebied voor vogels. Hier komen diverse Rode-Lijstsoorten voor, zoals kneu, zomertaling en pijlstaart.

Rust voor vogels
Andere soorten zijn visdief, brandgans, bergeend, kuifeend, kluut en verschillende soorten kleine steltlopers. Een bijzondere vogelsoort is de roerdomp.

Ook zien we er bijzondere soorten amfibieën (rugstreeppad, poelkikker), libellen (plasrombout, bruine korenbout), vlinders (argusvlinder, bruin blauwtje) en zoogdieren (laatvlieger, rosse vleermuis, bever).

 

Wist u dat?

In de Goilberdingerwaarden staat een ‘Armenboomgaard’. De ‘Armenboomgaard’ was ooit eigendom van de Katholieke Kerk. De opbrengst van de boomgaard was bestemd voor de armen uit de Betuwe. Er staan oude hoogstamfruitbomen met verschillende soorten appels en peren. De boomgaard is door dijkverleggingen inmiddels buitendijks komen te liggen.

Beheer

Voor dit gebied bepaalt de overheid (Rijkswaterstaat) in grote lijnen welk type begroeiing langs de rivier is toegestaan. Te veel vegetatie (verruiging) kan er namelijk voor zorgen dat de rivierwaterstand te hoog wordt.

Voor het grootste gedeelte van de Goilberdingerwaard geldt als norm 90% gras, 10% verruiging. Voor het grootste gedeelte van de Baarsemwaard geldt als norm 70% gras, 30% verruiging.

Grazers doen het werk

We streven naar kruiden- en bloemenrijke graslanden, met goed ontwikkelde flora en fauna die typisch zijn voor een stroomdalgebied als dit. Denk daarbij aan stroomdalplanten zoals ruige weegbree, sikkelklaver en kattendoorn, en aan diverse soorten vogels, zoogdieren en vlinders. Oude meidoornstruiken blijven behouden, maar nieuwe exemplaren worden verwijderd. Ook willen we het (water)riet behouden en verder ontwikkelen, omdat dit waardevol is voor water- en moerasvogels. Verder willen we in de Baarsemwaard de moerasstroken in stand houden en verder ontwikkelen.

In het gebied proberen we het gebruik van zware machines tot een minimum te beperken. In de uiterwaarden houden koeien het grasland kort, in de armenboomgaard zorgen schapen voor de begrazing. Daarnaast geldt dat we in principe niet bijvoeren en geen meststoffen toevoegen.
Het huidige recreatieve gebruik blijft in de toekomst toegestaan. Wel schermen we kwetsbare terreindelen zo veel mogelijk af om beschadiging van de natuur te voorkomen.

Lees hier de Beheervisie (2016).

Planten

Op diverse plaatsen in het gebied komen bijzondere plantensoorten voor, zoals wilde marjolein, rode-ogentroost en kruisbladwalstro. In de nabijgelegen Baarsemwaard loopt al langer een natuurontwikkelingsproject. Daar groeien onder andere oeverzegge en het watervorkje.

 

Geschiedenis

De nabijheid van fort Everdingen heeft een stempel gezet op het uiterlijk van de Goilberdingerwaarden.

Nieuwe Hollandse Waterlinie
Het gebied was onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Dat was een verdedigingslinie van de Randstad. Het bestaat uit forten en bunkers en een stelsel van dijken en gebieden die onder water konden worden gezet. De linie was tot 1963 in gebruik. Rond het schootsveld van de forten en de bunkers was het terrein leeg en vlak. Dijken en kaden werden zo aangelegd dat de vijand zich niet kon verschansen.

Werk aan het spoel
De beplanting van de uiterwaard bestond vroeger vooral uit wilgenstobben. Het breed uitlopende worstelstelsel bemoeilijkte het ingraven van de vijand. Als de linie in gereedheid werd gebracht werden de wilgen gekapt om beter zicht te krijgen. In de Wereldoorlogen is de linie nog in staat van paraatheid gebracht. Er zijn toen ook nieuwe bomvrije schuilplaatsen aangelegd. Het fort Werk aan het Spoel is er daar een van. Er is nu een restaurant in gevestigd.

In de periode 1997-2002 is er een dijkverbeteringsproject uitgevoerd en werd het gebied aangewezen voor natuurontwikkeling.