Bergharen en Horssen

Overwegend beboste terreintjes op de rug en aan de voet van een gordel van rivierduinen, die opvallend boven het vlakke kleigebied uitsteken. Ook bloemrijk wei- en hooiland, onder meer rond een zandwinningsplas.

Locatie

Elzendweg
6617 AW Bergharen, Horssen

Regio Rivierengebied - Gemeente Wijchen, Druten
Verworven 1994 - Oppervlakte 215 ha

Voorzieningen

Wandelen

In dit kleinschalige cultuurlandschap zijn diverse interessante wandelroutes uitgezet. De ‘Berg van Bergharen’ is een heerlijk wandel-, fiets- en paardrijdgebied. Honden mogen aangelijnd mee.

Een groot gedeelte van de ‘Berg van Bergharen’ is aangewezen als losloopplaats voor honden. Informatie hierover staat op de openstellingborden.

Spelen in de natuur

Natuurgebied

Een mooi groen landschap op een gordel van rivierduinen en bosland. Op en rond de rivierduinen leven van oudsher dassen, maar hun aantal is de laatste jaren fors achteruit gegaan. Geldersch Landschap & Kasteelen probeert dit gebied zo optimaal mogelijk te maken voor de dassenpopulatie. Misschien ontstaat er zo in de toekomst opnieuw een grote dassenstad.

Horeca onderweg

Wilt u onderweg iets drinken of eten, dan kunt u terecht bij de Café De Tolbrug, Stompendijk 9, 6617 KH Bergharen of bij Kulturhus De Zandloper, De Weem 1, 6617 BG Bergharen.

Dieren

Wegens de grote rust is Horssen een rustplaats voor veel watervogels. Beide terreinen vormen ook een goed leefgebied voor vogels, zoals groene specht, ransuil en kleine bonte specht.

Op en rond de rivierduinen leven van oudsher dassen. Het gebied werd vroeger de ‘dassenhoofdstad’ genoemd. Bij Bergharen bevond zich een van de grootste dassenburchten van West-Europa. Hier kwam een einde aan toen er een internationaal motorcrossterrein kwam. Dit crossterrein is inmiddels opgeheven. In 2003 is begonnen aan een project onder het motto 'Geef de das zijn hoofdstad terug'.

Planten

Het gebied is rijk aan plantensoorten. Natuurontwikkelingsprojecten zorgen dat zeldzame soorten weer terugkeren.

De rivierduinen zijn vooral begroeid met eikenhakhout, grove den en corsicaanse den. Karakteristiek is de gewone eikvaren op steile hellingen en kantjes. Er zijn ook schrale begroeiingen met struikheide en brem. In het bos aan de zuidzijde van het rivierduin komen koningsvaren en eikvaren voor.

Hooilanden
De hooilanden rond de plas ‘Het Goor’ in Horssen vormen in het voorjaar een veelkleurig geheel van bloeiende grassen en kruiden. Ook ten noordwesten van het rivierduin bij Bergharen wordt het grasland na natuurontwikkeling steeds soortenrijker. Hier is de uitgangssituatie voor een grote natuurlijke verscheidenheid extra gunstig. Dat is te danken aan het schone kwelwater vanuit het aangrenzende rivierduin en diepe kwel vanuit de Veluwe en Brabant. In de voorzomer bloeien hier al volop echte koekoeksbloemen en pinksterbloemen.

Geschiedenis

Het rivierengebied is altijd een prima plek geweest om te leven. De eerste mensen in dit gebied woonden op de stroomruggen en de rivierduinen.

In de buurt van Bergharen en Horssen zijn veel overblijfselen gevonden van vroegere bewoning. Vooral aardewerk daterend vanaf de bronstijd tot aan de late middeleeuwen. In de middeleeuwen werd met een primitieve bedijking begonnen en ontstonden er dorpen op plaatsen waar wegen samenkomen. De bedijking rond het Land van Maas en Waal was in de eerste helft van de 14e eeuw voltooid. De dijkring was gesloten.

Ontwatering
Vanaf die tijd begonnen mensen ook met de ontginning van de kommen. Er werden weteringen gegraven die het water uit de lage kommen moesten afvoeren. De ontwatering werd bemoeilijkt door kwel uit de hogere zandgronden en de hoger gelegen Waal. Omdat de kommen zo nat waren, werden ze vooral gebruikt als hooiland. Op de hogere delen lagen de akkers, weiden en boomgaarden en bevond zich de bebouwing.

Veranderingen
Door verdergaande verbetering van de ontwatering sinds de Tweede Wereldoorlog werd het mogelijk in de kommen akkerbouw te bedrijven. Ook zijn er boerderijen gebouwd en populierenbossen geplant. Het landschap is daardoor ingrijpend van karakter veranderd. Dat is ten koste gegaan van de natuurwaarden van de vochtige hooilanden. De aanleg van de A50/A73 en andere wegen en industrieterreinen rond Bergharen hebben het landschap verder aangetast.

Beheer

In Bergharen en Horssen staan de natuurwaarden binnen het kleinschalige cultuurlandschap voorop.

We streven naar afwisselende bossen, waar veel planten- en diersoorten zich thuis voelen. Rondom Het Goor in Horssen willen we het rustig houden voor watervogels en andere dieren. Daarnaast streven we ernaar dat de das zich in Bergharen weer thuis gaat voelen. Hopelijk kan er dan in de toekomst een nieuwe, grote dassenstad ontstaan.