Piepende eieren

De eendenkooi op Batenburg is een bijzondere plek met een lange geschiedenis. Ooit werden hier vele duizenden eenden gevangen voor de heren van kasteel Batenburg. Tegenwoordig is het een uniek stuk cultuurhistorie en daarnaast een rustgebied voor allerlei dieren in een omgeving die wordt gedomineerd door landbouw. Tussen begin februari en midden juni ben ik met twee collega’s bijna dagelijks op de eendenkooi in Batenburg te vinden. Soms ben ik er zelfs in het weekend.

Zonder twijfel is de eendenkooi mijn favoriete werklocatie. Mijn collega’s maken er zelfs grappen over. 

Ingenieuze jachtconstructie

De eendenkooi is van oorsprong een ingenieuze jachtconstructie die bestaat uit een plas met vier vangpijpen in vier windrichtingen. Die werden in de Middeleeuwen opgezet in agrarisch gebied om eenden te vangen. Nieuwsgierige wilde eenden worden nog steeds tijdens het jachtseizoen, van 15 augustus tot en met 31 januari, in de vangpijpen gelokt door het hondje van de kooiker - de beheerder van de eendenkooi. Om de wilde eenden te lokken worden tamme eenden ingezet die het hele jaar door op de kooi leven en door de kooiker worden gevoed.

Natuurlijk is het een beetje gek; door - tegenwoordig in beperkte aantallen - eenden te vangen kunnen we dit bijzondere gebied met hoge cultuurhistorische- en natuurwaarden behouden en daarmee blijft het vakmanschap in stand. Maar zonder actieve kooi is er ook geen reden om alle authentieke onderdelen met bijbehorende waarden in stand te houden en gaat de kennis daarover verloren. Alleen wilde eenden worden naar het restaurant in Batenburg en de poelier gebracht. Andere eend soorten zoals krakeenden en smienten worden alleen geringd door de kooiker. Ook is de populatie zo groot, dat het effect van deze kooi gering is terwijl de meerwaarde voor de natuur beduidend is.

Makke poel

Onze taak is onder meer om de net geboren kuikens van de tamme eenden samen met hun moeder te verplaatsen naar de ‘makke poel’. Daar kunnen ze veilig opgroeien, afgeschermd van reigers, kraaien en andere predatoren. Om te zorgen dat we de kuikens op tijd overzetten, inspecteren we de broedkorven van wilgentenen regelmatig vanuit een bootje. De broedkorven staan een stukje van de kant af om ratten geen kans te geven. Als de eieren volgens mijn kalender bijna uitkomen, houd ik de eieren tijdens mijn rondje dicht bij mijn oren. Je hoort dan gepiep en getik. Dan weet ik dat ze bijna uitkomen. Zelfs in het weekend gaan we wel eens naar de plas om de kuikens op tijd te verplaatsen.

Instandhouding

We zijn niet alleen druk met de eenden op de plas. Onze voornaamste taak is instandhouding van de gehele eendenkooi. Onze authentieke eendenkooi bestaat nog geheel uit natuurlijke materialen die relatief snel vergaan. Daar komt meer bij kijken dan je zou denken! De eendenkooi is van oudsher zo opgezet dat er knotbomen zoals essen, iepen, wilgen, eiken en elzen omheen groeien die één keer per vijf jaar worden geknot. Elk jaar is een ander perceel aan de beurt. Zo komt er precies genoeg hout vrij om te gebruiken bij het herstel van de vangpijpen en het bevestigen van de rieten matten. In de vangpijpen gebruiken we bijvoorbeeld de wilgentenen die we het jaar daarvoor hebben gesnoeid en geschild.

Gesloten systeem

De eendenkooi is grotendeels een gesloten systeem. Een uitzondering daarop vormen de rieten matten waar de kooiker onopvallend achter kan lopen. Dit jaar krijgen we voor de laatste keer rietenbossen van een man op leeftijd uit de Biesbosch. Daar groeit het riet wel vijf meter per jaar. Deze man is één van de weinigen in Nederland die het riet nog op een ambachtelijke manier kan snijden. Het zal nog een hele klus worden om die rietbossen ergens anders vandaan te halen.
Als je hier elk jaar terugkeert, merk je hoe ingenieus het hele systeem is opgezet. Als je het één jaar ondermaats bijhoudt, zal je daar de daaropvolgende jaren de gevolgen van merken. De essentakziekte heeft ons behoorlijk parten gespeeld; daardoor zijn er veel essen dood gegaan. Dan merk je pas hoe goed alles op elkaar is afgestemd. Als er één schakeltje ontbreekt, functioneert het geheel niet meer. Daarom doen we elk jaar ons uiterste best om het optimaal achter te laten voor de volgende jaren. Dat is een dankbare opgave.

Roel Kuster
Roel werkt bij GLK als vakbekwaam terreinmedewerker in het Gelderse Rivierengebied, ten zuiden van de Waal.

Alle berichten bekijken

Lees verder

Batenburg

TV-uitzending BuitenGewoon over Batenburg

Word donateur