Landgoed Staverden

Landgoed Staverden ligt tussen Ermelo en Elspeet op de noordwest flank van de Veluwe, in een groene bosrijke omgeving. Het landgoed bestaat uit een landhuis, een koetshuis, een oranjerie en een prachtig aangelegd park.

Locatie

Staverdenseweg 287
3852 NV Staverden

T 0577-407335
E bezoekerscentrumstaverden@glk.nl

Regio Veluwe - Gemeente Ermelo
Verworven 1963 - Oppervlakte 737 ha

Voorzieningen

Wandelen en fietsen

Door het landgoed stroomt de Staverdense Beek. Bij het huis is een pauwenverblijf met witte pauwen. Elders op het landgoed zijn oude grafheuvels te vinden. Het is een oud en ontwikkeld landgoed met veel landschappelijke afwisseling. De bossen en beukenlanen worden afgewisseld met akkers, heidevelden, weilanden en monumentale boerderijen.

Door Staverden loopt klompenpad het Speuldepad.

Download hier knooppuntenfietsfolder Vier Veluwe.
De genoemde activiteiten zijn niet recent en worden niet aangeboden. De route is nog wel te fietsen.

Werk in uitvoering

Om de bijzondere natuur en cultuur op landgoed Staverden te beschermen en bezoekersstromen in goede banen te leiden, worden in de landgoedkern enkele aanpassingen gedaan voor parkeren, wandelpaden en beplanting. Lees verder.

Bezoekerscentrum en landschapwinkel

Het bezoekerscentrum is geopend dinsdag tot en met zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur. Ook geopend op Hemelvaartsdag. Je bent er van harte welkom voor meer informatie over het landgoed en om ons brede aanbod van mooie streekproducten te komen bekijken. 

Adres & contact
Staverdenseweg 289
3852 NV Staverden (gem. Ermelo)
Tel. (0577) 40 73 35
bezoekerscentrumstaverden@glk.nl

Dieren

Op landgoed Staverden en in het omringende landschap zijn veel verschillende diersoorten te vinden. Al wandelend door de gevarieerde natuur van het gebied kunt u ze ontdekken.

Reptielen, amfibieën en vissen
Landgoed Staverden is rijk aan unieke soorten reptielen en amfibieën, waaronder de levendbarende hagedis, de hazelworm en de kamsalamander. In de beken van het landgoed leven de snoek, de paling en de rivierdonderpad.

Zoogdieren
Op Staverden leeft een groot aantal edelherten. Wilde zwijnen zijn de vaste bewoners van de Stakenberg. In de oude loofbossen en lanen in het centrum van het landgoed komt de boommarter voor. Er zijn verschillende bewoonde dasburchten in het gebied te vinden. In de ijskelder achter het kasteel overwinteren vleermuizen, waaronder de zeldzame baardvleermuis.

Vogels
Door het gevarieerde landschap is Staverden rijk aan vogels. Zo kunt u de nachtzwaluw en de buizerd vinden op de heide, en de kerkuil in de buurt van de boerderijen. Langs de beek leven de ijsvogel en grote gele kwikstaart. Verder broedt de raaf op Staverden, een soort die met uitsterven bedreigd was en door Geldersch Landschap & Kasteelen opnieuw is uitgezet.

Insecten
Vooral in Het Verbrande Bos en de beekdalgraslanden zijn insecten graag te vinden. De vlindersoorten gentiaanblauwtje en heideblauwtje komen hier voor, en bij het water leven de weidebeekjuffer en de gevlekte witsnuitlibel.

Planten

Staverden is een botanisch paradijs. Er groeien meer dan veertig zeldzame en bedreigde plantensoorten. De om en nabij vijfhonderd verschillende plantensoorten op het landgoed en het omringende terrein maken Staverden een uniek en waardevol gebied.

Staverden is ook rijk aan paddenstoelen. Er zijn meer dan tweehonderd soorten gevonden, waarvan ongeveer dertig zeldzaam en bedreigd. Als u goed kijkt kunt u er in de herfst bijvoorbeeld een blauwzwarte stekelzwam, kleine trompetzwam of roodschubbige gordijnzwam tegenkomen.

Planten in het beekdal
Het beekdal is een divers gebied. Elzenbroekbossen, vochtige heideterreintjes en beekdalgraslanden wisselen elkaar af. De zeldzame kleine valeriaan en de verspreidbladige goudveil komen in de broekbossen voor. In de geïsoleerde hoogveentjes groeien de ronde en kleine zonnedauw, veenbes en diverse veenmossoorten. Tussen de beekdalgraslanden kunt u de bijzondere dotterbloem en echte koekoeksbloem tegenkomen. In de natste gedeelten heeft het hooibeheer van Geldersch Landschap & Kasteelen geleid tot unieke trilveenvegetaties.

Natuurontwikkelingsterreinen
In natuurontwikkelingsterreinen geven we de natuur de kans om zich te herstellen en verder te ontwikkelen. Bij Staverden liggen de natuurontwikkelingsterreinen Het Verbrande Bos en Perceel Hendriks. Inmiddels komen hier weer plantensoorten voor die hier vroeger ooit groeiden, waaronder stijve moerasweegbree, kleinste egelskop en welriekende nachtorchis.

Voormalig stuifzandterrein
De Stakenberg is een voormalig stuifzandterrein. Hier groeien nog grillige jeneverbesstruiken. Ook vindt u hier een rijke begroeiing van mossen en korstmossen.

Architectuur en gebouwen

Met zijn grote aantal bouwwerken mag Staverden zich een 'kasteel-nederzetting' noemen.

De bebouwing en inrichting van het landgoed kreeg vooral in de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw vorm. De boerderijen en de meeste andere gebouwen dateren uit die tijd. Enkele boerderijen hebben nog steeds een complete erfinrichting met schuren, bakhuisjes, putten, pompen en zelfs een kleine schaapskooi.

Boerderijen

Op het landgoed staan 18 bijzondere boerderijen. Akkerzicht is gebouwd als dubbele boerderij. De boerderijen Dennehoeve en Klein Dennehoeve hebben beide een T-vormige plattegrond. Dit is een ongebruikelijke vorm voor deze streek. Boerderij Kijk Over en De Leemkuil zijn hallenhuisboerderijen. Boerderij Kijk Over heeft bijzondere details zoals een brede, asymmetrische gevel met vlechtingen. Op het zuidelijk deel van het landgoed staat de voorname boerderij Meerhoeve. Deze heeft een ongebruikelijk verhoogd middengedeelte van het woonhuis. Het grote bakhuis, de gietijzeren hekposten en de oude erfbeplanting maken deze hoeve bijzonder. Boerderij De Molen is gebouwd als vervanging van de korenwatermolen die indertijd aan de molenbeek stond. De traditioneel vormgegeven Leonorahoeve uit 1918 is bijzonder. Deze is namelijk gebouwd uit kalkzandsteen, wat destijds een nieuw materiaal was.  

Landhuis Staverden

Het huidige landhuis Staverden is ongeveer een eeuw oud. In het ontwerp zijn Jugendstil-elementen te herkennen. Het landhuis heeft nog altijd de indeling uit die tijd. Ook schouwen, betimmeringen, trappenhuis, glas-in-lood en wand- en vloertegels zijn nog authentiek. 
Het lijkt erop dat huis Staverden op een andere plek staat dan het oorspronkelijke middeleeuwse kasteel op het landgoed. Bij recent bouwhistorisch onderzoek naar het huis zijn namelijk geen sporen van muren uit die tijd aangetroffen. Landschapsonderzoek laat zien dat het huidige huis Staverden zich aan de rand van de middeleeuwse ontginning bevindt. Kasteel Staverden lag mogelijk elders: aan een oude handelsroute door het landgoed, in de buurt van het voormalige Hooge Huys.

Koetshuis
Aan het voorplein staat een groot dienstgebouw uit de 19de eeuw. Het is een koetshuis waarin ook stallen en een koetsierswoning zijn ondergebracht. Het koetshuis is op de funderingen van een 17de eeuws koetshuis gebouwd. Het stalgedeelte is compleet bewaard gebleven met paardenboxen, ruiven, naambordjes, betegeling en klinkerbestrating. 

Overige gebouwen
Tussen 1909-1924 zijn er arbeiderswoningen gebouwd. Het jachthuis stamt ook uit die tijd en heeft een oude jachtkamer die nog geheel intact is, inclusief een vijftal wandschilderingen. In dezelfde periode is het grote houten landhuis De Witte Pauwen in Noorse stijl gebouwd. De nokkam heeft de vorm van twee pauwen waarvan de staarten elkaar in het midden van het dak raken. Pauwmotieven komen ook terug in de glas-in-loodramen. De tuinmanswoning en oranjerie dateren vermoedelijk uit de 19de eeuw. In de oranjerie is tegenwoordig een brasserie gevestigd.

Het park
Vanaf 1651 kwam een lanenstelsel tot stand. De huidige statige lanen van de Allee en de Staverdenseweg zijn een restant. In de 18de eeuw bracht een architect rond het huis veranderingen in landschapsstijl aan. Hij legde tussen de oude lanen slingerende paden aan. In 1907 werd een ontwerp in gemengde stijl uitgevoerd. Ten zuiden van het kasteel en de bijgebouwen werd een geometrische tuin aangelegd. Deze bestond uit rechthoeken met geometrische patronen. In een van de rechthoeken kwam een doolhof, gebaseerd op een ontwerp van een eeuw eerder. Aan de randen van het park werd de landschapsstijl gehanteerd. Deze aanleg is nog steeds herkenbaar.

Beheer

Bij het beheer van Staverden wordt het complete landgoed (kasteel, park, watermolen, boerderijen, landbouwgronden en bossen) in stand gehouden. Daarnaast worden de natuurwaarden zoveel mogelijk ontwikkeld. Voor de landbouw bijvoorbeeld wordt gestreefd naar ecologische landbouw. In de bossen wordt de diversiteit en soortenrijkdom verhoogd door geïntegreerd bosbeheer.
Klik hier om de beheervisie te lezen.

Schatkist - Wateren van hout

Brasserie

Voor of na een ontspannen wandeling is het goed toeven in de sfeervolle brasserie met groot terras. Het ligt midden in de kasteeltuin en beschikt over een eigen moestuin en kas. U kunt genieten van koffie met gebak, lunch, high tea, borrel en diner.

Brasserie Staverden
Uddelermeerweg 2
3852 NT Staverden (Ermelo)
Tel. 085 - 48 64 000
brasserie@beleefstaverden.nl
www.beleefstaverden.nl

Bezoek de website voor de (aangepaste) openingstijden en activiteiten. 

Uddelaer

In het Koetshuis is de ambachtelijke bierbrouwerij en ‘brewpub’ De Uddelaer gevestigd.

Dagelijks vanaf 10.00 uur geopend. Voor rondleidingen en proeverijen met groepen graag reserveren via info@uddelaer.nl.

Geschiedenis

Het landgoed en het kasteel hebben een lange geschiedenis. De Gelderse graven (later hertogen) hadden waarschijnlijk al in de 12e eeuw een hof in Staverden. In 1299 verkreeg graaf Reinald I van de keizer stadsrechten. Maar tot een echte stadsontwikkeling is het nooit gekomen.

Waarschijnlijk is het ook nooit de bedoeling geweest dat Staverden een echte stad werd. Dit blijkt uit de formulering van de toekenning van de stadsrechten. Uit een onderzoeksrapport naar de cultuurhistorie van Staverden staat dat de aan Staverden verleende rechten sterk afwijken van de stadsrechten die destijds aan Gelderse steden worden verleend. Er wordt namelijk bepaald dat er naast de ‘vrije lieden’ ook horigen en ministerialen of dienstlieden mogen wonen. Geconcludeerd kan worden dat we het middeleeuwse Staverden niet moeten beschouwen als een (te stichten) reguliere stad, maar als een agrarische nederzetting met bepaalde juridische kenmerken van een stad. Het bevestigen van de rechten hangt waarschijnlijk samen met het feit dat de Graaf van Gelre op dat moment bezig is zijn invloed op de Veluwe te vergroten. Boswachter Gerard Heemskerk vertelt in het radioprogramma BuitenGewoon radio, hier meer over. 

Vroege tijden
Uit de zes bewaard gebleven grafheuvels aan de westrand en oostrand van het beekdal blijkt dat er circa 4000 jaar geleden al mensen aanwezig waren in het gebied Staverden. Dal en omgeving zijn continu aangepast aan de behoeften van de bewoners. De beek werd benut voor het aandrijven van watermolens. In het beekdal werd leem gewonnen om stenen te bakken. Er werden boerderijen gebouwd met akkers en grote percelen hakhout. 

Negentiende en twintigste eeuw
Vanaf de 19de eeuw ontwikkelde Staverden zich snel. Gronden werden ontgonnen, wegen werden aangelegd of verbeterd en er werden twee nieuwe hoeves gebouwd. Doel van de eigenaren was om Staverden opnieuw als modern land- en bosbouwbedrijf zelfvoorzienend te maken, zoals het landgoed eeuwenlang had gefunctioneerd. 

Naar historische foto's, ansichten en verhalen over Staverden op de website ermelookaround.nl.

Oude houttechniek op Staverden

Bijzondere verhalen

Bij een eeuwenoud en bijzonder landgoed als Staverden horen bijzondere verhalen. Twee verhalen willen we u zeker niet onthouden.

Witte pauwen
Op het landgoed lopen witte pauwen rond. Dit is een traditie die begonnen is rond 1400. In die tijd woonden er leenmannen op Staverden. Ze moesten het landgoed beheren en bewaken voor de eigenaren, de Gelderse hertogen. Ze hadden de verplichting om witte pauwen te houden, zodat ze pauwenveren konden leveren voor de helm van de hertog. Landgoed Staverden wordt daarom ook wel ‘De witte pauwenburcht’ genoemd. De pauwenveren worden tegenwoordig jaarlijks aangeboden aan de commissaris van de koning in Gelderland.

De geest van gravin Eleonora
In de kasteelgracht bevindt zich een eiland met een gedenksteen voor gravin Eleonora. Op de steen staat het opschrift 'Leonora 1353'. Het eiland heet dan ook wel Leonorapol. Volgens de legende kwijnde Eleonora aan het begin van de 14e eeuw na een liefdesdrama op Staverden weg en stierf. Haar geest zou nog altijd rondwaren als de 'Zwarte Vrouw van Staverden'. Nog steeds zou het niet veilig zijn om na 12 uur ‘s nachts de kasteeltuin te betreden. Wie de Zwarte Vrouw ontmoet, kan het niet lang meer navertellen…

In het radioprogramma BuitenGewoon radio vertelt boswachter Gerard Heemskerk hierover.

Spannende Geschiedenis

Beluister hier de Spannende Geschiedenis van Kasteel Staverden.

Sluit je ogen en laat je meevoeren in de geschiedenis van Kasteel Staverden.

Activiteiten, feesten en bruiloften

Landgoed Staverden is een prachtige locatie voor uiteenlopende activiteiten. Bekijk de mogelijkheden voor families/groepen, bedrijven en bruidsparen.

Op stap met de boswachter

Speciaal voor uw groep kunt u een boswachter inhuren. Ga ook eens mee op excursie door bossen en oude lanen, langs beken en weiden, boerderijen en het kasteel met parktuin. Meer informatie bij vrijwillig educatief boswachter Jan Velema, 06 - 10 67 17 23.

Huifkartochten

Al vele eeuwen wordt het karakter van landgoed Staverden bepaald door agrarisch gebruik. De familie Overeem woont drie generaties op het landgoed Staverden en vertelt er graag over. Op ontspannen wijze laten zij u tijdens een huifkartocht de mooiste plekjes van Staverden en omgeving zien.
bezoekstaverden.nl/huifkartochten

Kijkje bij boerenbedrijf

Groepen vanaf 20 personen kunnen een bezoek brengen aan boerderij 'Meerhoeve'. De boer geeft uitleg en de boerin laat verschillende soorten melk proeven.
landgoed-staverden.nl

Zakelijke mogelijkheden

Een bijzondere locatie om te vergaderen, te trainen of voor teambuildingssessies. Staverden is centraal gelegen op de Veluwe in de nabijheid van de A28 en A1.
beleefstaverden.nl/zakelijk

Trouwen

De sprookjesachtige omgeving en gebouwen zijn betoverend mooi en de locatie biedt vele mogelijkheden. Uniek is dat het hele landgoed is aangewezen als huis der gemeente, zodat jullie kunnen kiezen op welke plek in het stadshart van Staverden jullie elkaar het ja-woord geven. Voor de kerkelijke inzegening is het karakteristieke en sfeervolle kapelletje een unieke plek. De Brasserie met terrassen heeft verschillende mogelijkheden voor receptie, lunch of diner en feest.
beleefstaverden.nl/trouwen

Winkeltje van Staverden

Boerderij Kerkzicht is in 2012 opgeknapt. De hooizolder, de schapenschuur, het bakhuisje en het voor- en achtererf zijn in Gelderse stijl herbouwd. In de boerderij was lang een historisch buurtwinkeltje gevestigd. Dat is ook in oude staat hersteld en wordt door de pachters af en toe opengesteld voor publiek.