Landgoed Staverden

Landgoed Staverden ligt tussen Ermelo en Elspeet op de noordwest flank van de Veluwe, in een prachtige bosrijke omgeving. Het landgoed bestaat uit een landhuis, een koetshuis, een oranjerie en een fraai aangelegd park.

Locatie

Staverdenseweg 287
3852 NV Staverden

T 0577-407335
E bezoekerscentrumstaverden@glk.nl

Regio Veluwe - Gemeente Ermelo
Verworven 1963 - Oppervlakte 737 ha

Voorzieningen

Wandelen en fietsen

Door het landgoed stroomt de Staverdense Beek. Bij het huis is een pauwenverblijf met witte pauwen. Elders op het landgoed zijn oude grafheuvels te vinden. Het is een oud en ontwikkeld landgoed met veel landschappelijke afwisseling. De bossen en beukenlanen worden afgewisseld met akkers, heidevelden, weilanden en monumentale boerderijen.

Download hier knooppuntenfietsfolder Vier Veluwe.

Kasteelnederzetting
Met zijn grote aantal bouwwerken mag Staverden zich een 'kasteel-nederzetting' noemen. De bebouwing en inrichting van het landgoed kreeg vooral in de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw vorm. De boerderijen en de meeste andere gebouwen dateren uit die tijd. Enkele boerderijen hebben nog steeds een complete erfinrichting met schuren, bakhuisjes, putten, pompen en zelfs een kleine schaapskooi.

Landhuis Staverden
Het huidige landhuis Staverden is ongeveer een eeuw oud. Het wordt vaak een ‘kasteel’ genoemd vanwege de veel oudere geschiedenis. In de 14e eeuw werd het toenmalige stenen gebouw verbouwd tot een kasteel. Na diverse verbouwingen werd het huis begin 1900 vergroot tot het huidige ‘kasteel’. In het ontwerp zijn Jugendstil-elementen te herkennen. De schouwen, betimmeringen, trappenhuis, glas-in-lood en wand- en vloertegels zijn nog authentiek.

Koetshuis
Aan het voorplein staat een groot dienstgebouw uit de 19e eeuw. Het is een koetshuis waarin ook stallen en een koetsierswoning zijn ondergebracht. Het koetshuis is op de funderingen van een 17e-eeuws koetshuis gebouwd. Het stalgedeelte is compleet bewaard gebleven met paardenboxen, ruiven, naambordjes, betegeling en klinkerbestrating.

Het park
In het midden van de 17e eeuw is er een lanenstelsel aangelegd. Daar zijn nog restanten van te zien. In de 18e eeuw kreeg het gebied rond het huis slingerende lanen in landschapsstijl. In 1907 werd een ontwerp in gemengde stijl uitgevoerd. Bij het kasteel kwam een geometrische tuin met een doolhof. Aan de randen van het park werd de landschapsstijl gehanteerd. Deze aanleg is nog steeds herkenbaar.

Bijzondere verhalen

Bij een eeuwenoud en bijzonder landgoed als Staverden horen bijzondere verhalen. Twee verhalen willen we u zeker niet onthouden...

Witte pauwen
Op het landgoed lopen zeldzame witte pauwen rond. Dit is een traditie die begonnen is rond 1400. In die tijd woonden er leenmannen op Staverden. Ze moesten het landgoed beheren en bewaken voor de eigenaren, de Gelderse hertogen. Ze hadden de verplichting om witte pauwen te houden, zodat ze pauwenveren konden leveren voor de helm van de hertog. Landgoed Staverden wordt daarom ook wel ‘De witte pauwenburcht’ genoemd. De pauwenveren worden tegenwoordig jaarlijks aangeboden aan de commissaris van de koning in Gelderland.

De geest van gravin Eleonora
In de kasteelgracht bevindt zich een eiland met een gedenksteen voor gravin Eleonora. Op de steen staat het opschrift 'Leonora 1353'. Het eiland heet dan ook wel Leonorapol. Volgens de legende kwijnde Eleonora aan het begin van de 14e eeuw na een liefdesdrama op Staverden weg en stierf. Haar geest zou nog altijd rondwaren als de 'Zwarte Vrouw van Staverden'. Nog steeds zou het niet veilig zijn om na 12 uur ‘s nachts de kasteeltuin te betreden. Wie de Zwarte Vrouw ontmoet, kan het niet lang meer navertellen…

Bezoekerscentrum en landschapwinkel

In een voormalige boerenschuur bij boerderij de Molen zijn een bezoekerscentrum en een landschapswinkel gevestigd. Hier is veel informatie over het landgoed te vinden. In de winkel zijn streekproducten te koop. Het bezoekerscentrum is gratis toegankelijk. U vindt het aan de Staverdenseweg 289, 3852 NV Staverden (gem. Ermelo).

Geopend
In april: maandag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur.
Van mei t/m oktober: maandag t/m zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur.
Van november t/m maart: zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur.

Vakanties en feestdagen
In de Kerst- en voorjaarsvakantie: maandag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur. Met uitzondering van 1e kerstdag en Nieuwjaarsdag: gesloten.
Op 2e paasdag, 2e pinksterdag, Hemelvaartsdag en 2e kerstdag: 11.00 tot 17.00 uur.

In het bezoekerscentrum kunnen kinderen hun verjaardagsfeestje vieren.

Contact
Tel. (0577) 40 73 35
bezoekerscentrumstaverden@glk.nl

Activiteiten voor groepen

Op landgoed Staverden worden veel activiteiten georganiseerd, voor het hele gezin, maar ook families en bedrijven kunnen er prima terecht.

Op stap met de boswachter
Het is mogelijk om speciaal voor uw groep een boswachter in te huren. Hij neemt u mee door bossen en oude lanen, langs beken en weiden, boerderijen en het kasteel met parktuin. Meer informatie: 026-3552564 (ma, di, do) of n.burgers@glk.nl

Huifkartochten
Vanuit het bezoekerscentrum kunt u een tocht maken met een huifkar of koets. Onder leiding van een gids komt u op de mooiste plekken en komt u meer te weten over de natuur en de historie van het landgoed. Meer informatie 0577-407391 of www.landgoed-staverden.nl.

Kijkje bij boerenbedrijf
Voor een kijkje op het boerenbedrijf kunt u met groepen terecht bij boerderij 'Meerhoeve'. De boer geeft uitleg en laat bijvoorbeeld zien hoe een potstal werkt. De boerin laat u verschillende soorten melk proeven. Een afspraak voor een bezoek kunt u maken via het bezoekerscentrum, tel. (0577) 407119 en bezoekerscentrumstaverden@glk.nl.

Kinderfeestje
In boerderij ‘De Molen’ naast het bezoekerscentrum kunnen kinderfeestjes worden gevierd. Een educatieve speurtocht over het landgoed, een huifkartocht of pannenkoekenfeest behoren tot de mogelijkheden. Informatie: www.kasenroos.nl/uitstapjes

Zakelijk uitstapje
Op zoek naar een unieke en inspirerende vergaderlocatie? Reserveer via het bezoekerscentrum de skybox van boerderij ‘Meerhoeve’, een lunch bij Brasserie Staverden en als afsluiting een melkclinic. Informatie: www.landgoed-staverden.nl

Voor congressen of directievergaderingen kunt u een ruimte in het kasteel of koetshuis reserveren via de Brasserie. Informatie: www.beleefstaverden.nl

Trouwen
De mooiste dag van uw leven kunt u geheel op landgoed Staverden doorbrengen. U kunt trouwen in de kapel van Staverden, het kasteel, koetshuis, op het overdekte (verwarmde) terras of in de tuin van het landgoed. De receptie en het diner kunt u geven in de Brasserie en een feest in het kasteel. Informatie: www.beleefstaverden.nl

Flora

Staverden is een botanisch paradijs. Er groeien meer dan 20 plantensoorten die op de Rode Lijst van zeldzame en bedreigde planten voorkomen. In totaal komen meer dan 300 soorten voor op het landgoed en het omringende natuurgebied.

Staverden is ook rijk aan paddenstoelen. Enkele bijzondere soorten zijn blauwzwarte stekelzwam, kleine trompetzwam, roodschubbige gordijnzwam en schaapje.

Moeras en hoogveen

In het moeras in het zuidelijk beekdal liggen goed ontwikkelde elzenbroekbossen, gagelstruwelen, vochtige heideterreintjes, open hoogveenbegroeiingen en beekdalgraslanden. Het zeldzame verspreidbladig goudveil komt in de broekbossen voor. In de kleine geïsoleerd liggende hoogveentjes groeien de ronde en kleine zonnedauw, veenbes, wollegras en diverse veenmossoorten. Hier bevindt zich ook een van de rijkere groeiplaatsen van beenbreek in ons land. 

Beekdal
De beekdalgraslanden herbergen diverse bijzondere soorten, zoals grote ratelaar, dotterbloem en moerasrolklaver. In de natste gedeelten heeft het hooibeheer geleid tot nog waardevollere vegetaties met wateraardbei, waterdrieblad, egelboterbloem en schildereprijs. In het water groeien brede waterpest en teer vederkruid.

Natuurontwikkelingsterrein
In het natuurontwikkelingsterrein het Verbrande Bos zijn tientallen bijzondere soorten teruggekomen, zoals beenbreek, kleine zonnedauw, stijve moerasweegbree, moeraswolfsklauw, kleinste egelskop en gevlekte orchis. 

Bossen en stuifzandterrein
De opgaande eikenbossen in de omgeving van het kasteel vertonen een rijke kruidenflora met bosanemoon, bosklaverzuring, bleeksporig bosviooltje, dalkruid en langs de greppels dubbelloof. De Stakenberg is een voormalig stuifzandterrein. Hier groeien nog grillige jeneverbesstruiken. Ook komt er een rijke begroeiing van mossen en korstmossen voor. 

Horeca

In de Brasserie kunt u naast een kopje koffie terecht voor lunch, high tea, picknick & diner. De keuken maakt gebruik van streekproducten, groenten en kruiden uit eigen kas en moestuin.

Geopend:
- winterperiode t/m 12 maart 
woensdag t/m vrijdag van 12 - 18 uur en zondag 11-18 uur voor lunch, high tea en borrel;
zaterdag van 11 - 23 uur lunch, high tea, borrel en diner.
Diner voor groepen vanaf 12 personen mogelijk na voorafgaande reservering.
- 15 maart - december
woensdag t/m zondag voor lunch, borrel, diner van 11 - 21 uur (uiterste aanvangstijd diner).

De Brasserie organiseert ook activiteiten. Bekijk hier het zomerprogramma.

Brasserie Staverden
Uddelermeerweg 2
3852 NT Staverden (Ermelo)
Tel. 085 - 48 64 000
brasserie@beleefstaverden.nl
www.beleefstaverden.nl

Fauna

Op landgoed Staverden en in het omringende landschap zijn veel verschillende diersoorten te vinden. Al wandelend door de gevarieerde natuur van het gebied kunt u ze ontdekken. Op Staverden leven zo'n zestig edelherten. Wilde zwijnen zijn de vaste bewoners van de Stakenberg.

Reptielen en amfibieën
Op de hei van de Stakenberg komt de gladde slang voor. Ook de ringslang, adder, hazelworm, zandhagedis en levendbarende hagedis leven op het landgoed. Evenals de kamsalamander en de heikikker. In de beek leven onder andere snoek, paling, beekprik, bermpje, de rivierdonderpad en een zeldzame waterwants: Sigara hellensi.

Zoogdieren
Op Staverden leven zo'n zestig edelherten. Wilde zwijnen zijn de vaste bewoners van de Stakenberg. In de oude loofbossen en lanen in het centrum van het landgoed komt de boommarter voor. Ook de das leeft in het gebied. Er zijn verscheidene bewoonde burchten. In de ijskelder achter het kasteel overwinteren vleermuizen. Tot de gesignaleerde soorten behoren de dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, watervleermuis, gewone grootoorvleermuis, rosse vleermuis en de zeldzame baardvleermuis en franjestaart.

Vogels
Door het gevarieerde landschap is Staverden rijk aan vogels. Broedvogels zijn onder andere de zwarte, groene, grote bonte en kleine bonte specht, boomklever, appelvink, grauwe vliegenvanger, houtsnip, havik, buizerd, torenvalk, boomvalk, nachtzwaluw (op de heide) en kerkuil (bij boerderijen). Langs de beek leven de ijsvogel en grote gele kwikstaart. Verder broedt de raaf op Staverden, een soort die bijna uitgestorven was. Maar hij is opnieuw uitgezet en sinds die tijd bezig aan een comeback.

Insecten
Vooral Het Verbrande Bos en de beekdalgraslanden zijn belangrijk voor insecten. Belangrijke soorten zijn heideblauwtje, heidetrechterspin, moerassprinkhaan, nachtpauwoog, weidebeekjuffer en gevlekte witsnuitlibel. Ook libellen zoals de venwitsnuitlibel en glassnijder komen op Staverden voor.

Spannende Geschiedenis

Beluister hier de Spannende Geschiedenis van Kasteel Staverden.

Sluit je ogen en laat je meevoeren in de geschiedenis van Kasteel Staverden.

Huwelijk en feesten

Landgoed Staverden kan worden gebruikt voor huwelijken, feesten of vergaderingen.

Het burgerlijk huwelijk kan op verschillende plekken worden voltrokken, waaronder buiten in de kasteeltuin. Voor het kerkelijk huwelijk kan gebruik worden gemaakt van de nabijgelegen neogotische kapel (bouwjaar 1875). Meer informatie vindt u op www.beleefstaverden.nl of kunt u opvragen via info@beleefstaverden.nl of telefoon 085-48 64 000.

Ook een rijtuig in stijl behoort tot de mogelijkheden, meer informatie 0577 - 40 73 91 of www.landgoed-staverden.nl.

Geschiedenis

Het landgoed en het kasteel hebben een lange geschiedenis. De Gelderse graven (later hertogen) hadden waarschijnlijk al in de 12e eeuw een hof in Staverden. In 1299 verkreeg graaf Reinald I van de keizer stadsrechten. Maar tot een echte stadsontwikkeling is het nooit gekomen.

Vroege tijden
Al circa 4000 jaar geleden waren er mensen in het gebied Staverden aanwezig. Dit blijkt uit de zes bewaard gebleven grafheuvels aan de westrand en oostrand van het beekdal. Die stammen uit die tijd. Dal en omgeving zijn continu aangepast aan de behoeften van de bewoners. De beek werd benut voor het aandrijven van watermolens. In het beekdal werd leem gewonnen om stenen te bakken. Er werden boerderijen gebouwd met akkers en grote percelen hakhout. 

Negentiende en twintigste eeuw
Vanaf de 19de eeuw ontwikkelde Staverden zich snel. Gronden werden ontgonnen, wegen werden aangelegd of verbeterd en er werden twee nieuwe hoeves gebouwd. Doel van de eigenaren was om Staverden opnieuw als modern land- en bosbouwbedrijf zelfvoorzienend te maken, zoals het landgoed eeuwenlang had gefunctioneerd. 

Naar historische foto's, ansichten en verhalen over Staverden op de website ermelookaround.nl.

Architectuur en gebouwen

Met zijn grote aantal bouwwerken mag Staverden zich een 'kasteel-nederzetting' noemen. De bebouwing en inrichting van het landgoed kreeg vooral in de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw vorm. De boerderijen en de meeste andere gebouwen dateren uit die tijd. Enkele boerderijen hebben nog steeds een complete erfinrichting met schuren, bakhuisjes, putten, pompen en zelfs een kleine schaapskooi.

Boerderijen
Op het landgoed staan 18 bijzondere boerderijen. Akkerzicht is gebouwd als dubbele boerderij. De boerderijen Dennehoeve en Klein Dennehoeve hebben beide een T-vormige plattegrond. Dit is een ongebruikelijke vorm voor deze streek. Boerderij Kijk Over en De Leemkuil zijn hallenhuisboerderijen. Boerderij Kijk Over heeft bijzondere details zoals een brede, asymmetrische gevel met vlechtingen. Op het zuidelijk deel van het landgoed staat de voorname boerderij Meerhoeve. Deze heeft een ongebruikelijk verhoogd middengedeelte van het woonhuis. Het grote bakhuis, de gietijzeren hekposten en de oude erfbeplanting maken deze hoeve bijzonder. Boerderij De Molen is gebouwd als vervanging van de korenwatermolen die indertijd aan de molenbeek stond. De traditioneel vormgegeven Leonorahoeve uit 1918 is bijzonder. Deze is namelijk gebouwd uit kalkzandsteen, wat destijds een nieuw materiaal was. 


Landhuis Staverden
Het huidige landhuis Staverden is ongeveer een eeuw oud. Het wordt vaak een ‘kasteel’ genoemd vanwege de veel oudere geschiedenis. In de 14de eeuw werd het toenmalige stenen gebouw namelijk verbouwd tot een kasteel. Na diverse verbouwingen in de loop der eeuwen, werd het huis begin 1900 vergroot tot het huidige ‘kasteel’. In het ontwerp zijn Jugendstil-elementen te herkennen. Het landhuis heeft nog altijd de indeling uit die tijd. Ook schouwen, betimmeringen, trappenhuis, glas-in-lood en wand- en vloertegels zijn nog authentiek. 

Koetshuis
Aan het voorplein staat een groot dienstgebouw uit de 19de eeuw. Het is een koetshuis waarin ook stallen en een koetsierswoning zijn ondergebracht. Het koetshuis is op de funderingen van een 17de eeuws koetshuis gebouwd. Het stalgedeelte is compleet bewaard gebleven met paardenboxen, ruiven, naambordjes, betegeling en klinkerbestrating. 

Overige gebouwen
Tussen 1909-1924 zijn er arbeiderswoningen gebouwd. Het jachthuis stamt ook uit die tijd en heeft een oude jachtkamer die nog geheel intact is, inclusief een vijftal wandschilderingen. In dezelfde periode is het grote houten landhuis De Witte Pauwen in Noorse stijl gebouwd. De nokkam heeft de vorm van twee pauwen waarvan de staarten elkaar in het midden van het dak raken. Pauwmotieven komen ook terug in de glas-in-loodramen. De tuinmanswoning en oranjerie dateren vermoedelijk uit de 19de eeuw. In de oranjerie is tegenwoordig een brasserie gevestigd.

Het park
Vanaf 1651 kwam een lanenstelsel tot stand. De huidige statige lanen van de Allee en de Staverdenseweg zijn een restant. In de 18de eeuw bracht een architect rond het huis veranderingen in landschapsstijl aan. Hij legde tussen de oude lanen slingerende paden aan. In 1907 werd een ontwerp in gemengde stijl uitgevoerd. Ten zuiden van het kasteel en de bijgebouwen werd een geometrische tuin aangelegd. Deze bestond uit rechthoeken met geometrische patronen. In een van de rechthoeken kwam een doolhof, gebaseerd op een ontwerp van een eeuw eerder. Aan de randen van het park werd de landschapsstijl gehanteerd. Deze aanleg is nog steeds herkenbaar.

Uddelaer

In het Koetshuis is de ambachtelijke bierbrouwerij en ‘brewpub’ De Uddelaer gevestigd. Met de slogan ‘altijd goed gezelschap’ en zes speciaal bieren op de tap, een aanrader om te bezoeken.

Dagelijks vanaf 10.00 uur geopend. Voor rondleidingen en proeverijen met groepen graag reserveren via info@uddelaer.nl.

Beheer

Bij het beheer van Staverden wordt het complete landgoed (kasteel, park, watermolen, boerderijen, landbouwgronden en bossen) in stand gehouden. Daarnaast worden de natuurwaarden zoveel mogelijk ontwikkeld. Voor de landbouw bijvoorbeeld wordt gestreefd naar ecologische landbouw. In de bossen wordt de diversiteit en soortenrijkdom verhoogd door geïntegreerd bosbeheer.

Winkeltje van Staverden

Boerderij Kerkzicht is in 2012 opgeknapt. De hooizolder, de schapenschuur, het bakhuisje en het voor- en achtererf zijn in Gelderse stijl herbouwd. In de boerderij was lang een historisch buurtwinkeltje gevestigd. Dat is ook in oude staat hersteld en wordt door de pachters af en toe opengesteld voor publiek.