Landgoed Warnsborn

Ten noordwesten van Arnhem, aan de zuidrand van de Veluwe, ligt het heuvelachtige, aaneengesloten park- en boslandschap van landgoed Warnsborn. De vele bronnen in het gebied zijn verantwoordelijk voor de naam Warnsborn, dat ‘zuivere of heldere bron’ betekent. Het landgoed staat bol van de bijzondere landschapselementen en cultuurhistorische parels, zoals de unieke terrassentuin en talloze grafheuvels. Vlak na de oprichting van Stichting Het Geldersch Landschap was Warnsborn een van de eerste verwervingen. En dat op een wel heel bijzonder manier…
Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Landgoed Warnsborn in hoogtijdagen

Het gebied van landgoed Warnsborn werd al bewoond in de Late Steentijd en de Bronstijd (2900-1200 v. Chr). Daarvan getuigen de vele archeologische vondsten op het landgoed, zoals grafheuvels uit die tijd. In 1428 werd de naam Warnsborn voor het eerst genoemd. Hertog Arnold van Gelre gaf het heidegebied toen in erfpacht aan Johan van Postel. Het hoorde destijds bij het klooster van Mariëndaal, een van de oudste in de omgeving. Rond 1650 werd een deel van de kloostergoederen verkocht aan de burgemeester van Arnhem, Dr. Everhardt Everwijn. Opeenvolgende eigenaren hebben het landgoed sindsdien steeds verder uitgebreid en verfraaid. Daarvoor werden de uitgestrekte heidevelden op het landgoed stukje bij beetje ontgonnen. De grootste bloei beleefde het landgoed echter onder Mr. W. Baron Röell van Hazers¬woude, die er rond 1840 een landhuis liet bouwen in neoclassicistische stijl. Hij pakte groots uit en gaf het landhuis ook de benodigde bijgebouwen zoals een koetshuis, oranjerie en kapel.

Rond het landhuis bestond het gebied grotendeels uit halfopen bos. De oudste bomen die er nu nog altijd staan, zijn al zo’n 300 jaar oud. Ook zijn er jongere delen bos, die na 1850 zijn aangeplant op voormalig heideterrein. Door het loofbos slingert zich een spreng, die de vijvers op het landgoed voedt. In de 19de eeuw werd het waterrijke landschap opgesierd met paadjes en bruggetjes, geheel in de ‘Klein Zwitserland’-landschapsstijl.

Bijzondere verwerving

In 1929 kwam Warnsborn in handen van een vastgoedontwikkelaar die er villaterreinen wilde ontwikkelen. De net opgerichte Stichting Het Geldersch Landschap kwam als geroepen. Nog datzelfde jaar kon zij een eerste succes vieren, want dankzij haar inspanningen werd op 31 december 1929 op Warnsborn een kapverbod van kracht. Vervolgens beet de jonge stichting zich een jaar lang vast in een bezwaarprocedure tegen de geplande ontwikkelingen. Dit leidde in januari 1931 tot het aannemen van een nieuwe grondonteigeningswet door de Tweede Kamer. Dankzij deze wet kon Het Geldersch Landschap het landgoed in 1932 met hulp van de gemeente Arnhem aankopen, waardoor behoud van natuur en landschapsschoon zegevierde. Deze bijzondere verwerving was de eerste onteigening ten behoeve van natuurbescherming.

Het landgoed verkeerde destijds in een zwaar verwaarloosde staat. Het Geldersch Landschap spande zich daarom in 1932 meteen in om het landhuis op te knappen en om te bouwen tot hotel. Daarmee konden de inkomsten worden gewaarborgd, die zo nodig waren voor de instandhouding van het landgoed. De oranjerie kreeg daarna een opknapbeurt en werd omgevormd tot feestzaal voor het hotel. In de jaren daarna werden de zwaar vervallen boerderijen op het landgoed hersteld, bestaande bossen werden aangepakt en delen herbebost.

Warnsborn voor 1910, foto: Fam. Hoekema

Herstel door GLK

De Tweede Wereldoorlog liet ook op landgoed Warnsborn zijn sporen na en nieuwe herstelmaatregelen waren hard nodig. Zo raakte het hotel in 1945 zwaar beschadigd door brand, waarna het in 1949-1950 volledig werd herbouwd. Ook de terrassentuin en de oranjerie raakten in verval. In 2000 startte daarom een grootscheepse aanpak van deze unieke landgoedonderdelen. Eerst werd de oranjerie uit 1880 gerestaureerd. Ook de druivenkas en orchideeënkas zijn weer opgebouwd. De laatste bevatte enkele consoles van cementrustiek, die zorgvuldig zijn hersteld.

In 2004 was het de beurt aan de terrassentuin. Hendrik Copijn ontwierp deze tuin in 1913 volgens de architectonische tuinstijl, afgewisseld met natuurlijke beplanting naar Engels voorbeeld. Na uitgebreid historisch onderzoek en aan de hand van oude (lucht)foto’s kon de oorspronkelijke tuin weer tot leven worden gewekt. Vele restanten van keermuren, trappetjes en vijverelementen werden tijdens de restauratie onder een dikke laag groen ontdekt en weer blootgelegd. Ook de beplanting is met behulp van een oude kwekerscatalogus en plantenlijst in oude glorie hersteld. Zo kon de tuin met zijn unieke cultuurhistorische waarde – want zeldzaam in het vlakke Nederland – voor volgende generaties bewaard blijven.

Wandelen met de boswachter, thema: door bos en hei, Warnsborn - grafheuvel - schapen

De oude grafheuvels op het landgoed zijn in het open heidelandschap weliswaar goed bewaard gebleven, maar door de bebossing waren ze kwetsbaar geworden. Geldersch Landschap & Kasteelen heeft ze daarom in 2001 geconsolideerd. Bomen die schade zouden kunnen veroorzaken zijn gekapt, wandelpaden omgelegd en uitgesleten delen dichtgemaakt. Tenslotte zijn de graven met nieuwe grasplaggen bedekt. Verdere herstelmaatregelen die we door de jaren heen op het landgoed hebben uitgevoerd, zijn oude paden en laantjes opnieuw blootleggen en zichtlijnen verbeteren.

 

Landgoed Warnsborn vandaag de dag

Op het hedendaagse Warnsborn is de volledig herstelde terrassentuin de grootste blikvanger, met een indrukwekkende combinatie van waterlopen en vijver, bloemperken en rotstuin, oranjerie en kassen. Eromheen ligt een prachtig wandelgebied, met uitgestrekte bossen, heidevelden, stroompjes en watervalletjes. Ook een bezoek waard is het bijzondere rododendronpaadje, dat ooit aan het oog onttrokken was en er nu weer opgeknapt bij ligt. Het landgoed is in het voorjaar bezaaid met stinsenplanten, waaronder lelietjes-van-dalen, dalkruid en bosklaverzuring. Ook leven er veel diersoorten, zoals vleermuizen die in de ijskelder overwinteren, ijsvogels en ringslangen.

Landgoed Warnsborn

Steun onderhoud

Meer locaties