Ermgards verentooi

portret schilderij

donderdag 09 juni 2016 Collectie

Tussen de overdaad aan sierraden die Ermgard draagt, valt de verentooi beslist het minst op. De opstaande vogelveren die Ermgard in het haar draagt zijn zwart. Een ontwerp uit Ermgards tijd maakt echter duidelijk dat dergelijke verentooien ook in felgekleurde varianten bestonden.

Zilverreiger
Of een hoofdtooi van één of meer veren nu haar of hoed siert, in de kostuumgeschiedenis luistert een dergelijk sierraad naar de naam aigrette. De kleine zilverreiger met wetenschappelijke naam egretta garzetta is de naamgever. Aan het eind van zestiende eeuw komt de aigrette op. Het portret van Catharina van Arkel uit 1598 is een vroeg en opvallend voorbeeld: de achtjarige Catharina draagt een een sierraad met grote rode edelsteen, voorzien van een witte struisvogelveer.

Als de trend eenmaal is gezet blijft de aigrette eeuwenlang in de mode, met het eind van de negentiende- en begin van de twintigste eeuw als absolute hoogtepunt. Exotische vogels zijn dan makkelijk verkrijgbaar, wat de mode sterk aanwakkert. Het populaire kostuumdrama Downton Abbey laat dan ook zien dat aigrettes in de jaren twintig veel worden gedragen, met de immense witte struisvogelveren die Lady Crawley en haar nicht aan het hof dragen als uitbundige climax.
Wat Downton niet laat zien, is dat in die tijd felle protesten het logische gevolg zijn van de enorme populariteit. In kranten verschijnen artikelen over de grootschalige vogelmoord die nodig is voor deze wanstaltige mode. Het gebruik van vogels en veren in de damesmode vormt zelfs de aanleiding tot de oprichting van de Vereeniging tot Bescherming van Vogels (later Vogelbescherming Nederland). Deze vereniging verspreidt brochures en geeft lezingen voor de deftige stand om de mode tegen te gaan.

Terug van weggeweest
Als de aigrette sindsdien al is weg geweest, dan is deze vandaag de dag weer helemaal terug. Beatrix en Máxima zijn bekende pleitbezorgsters van veren op het hoofd. Ook in musea zijn aigrettes te zien. De tentoonstelling Beauty of the Beast in Arnhem toonde onlangs sierraden van parkietenveren. En Kasteel d’Ursel bij Antwerpen liet in de tentoonstelling Sweet 18 veren hoofdtooien van Stephen Jones zien, die beslist kunnen wedijveren met vele aigrettes in Downton Abbey.

Hoofdtooien van o.a. veren door Stephen Jones, 1991-1998

Pauwenveren voor hertog, hoed of haar
Ermgards verentooi brengt ook de geschiedenis van Staverden in herinnering. Daar worden in de middeleeuwen witte pauwen gehouden om veren te leveren voor de helm van de Gelderse hertog. De traditie van witte pauwen op Staverden wordt in 1906 nieuw leven ingeblazen. De eigenaar van het landgoed, ir. F.B. s’Jacob, krijgt een koppel witte pauwen kado. De witte pauwenveren, in gebruik voor de avondtoiletten van dames, leveren hem geld op.
Zo blijkt van het portret van Ermgard een link te leggen naar Engels populair drama, hedendaagse kunstenaars, koninklijke hoofdtooien en ons eigen Staverden. Dat is toch heel wat voor een vroeg zeventiende-eeuws portret!

Meer zien?
Het portret van Cathatrina van Arkel is te zien op kasteel Ammersoyen.
Of neem een kijkje bij het nieuwe pauwenverblijf op Staverden.


Lees hier het blog over de recente bruikleen van het portret van Ermgard Elisabeth van Dorth aan een Amerikaanse tentoonstelling.

Het portret van Ermgard Elisabeth van Dorth door Paulus Moreelse is een bruikleen van de Brantsen van de Zyp Stichting.

Jorien Jas
Jorien is conservator bij de afdeling Landschap & Kastelen. Zij blogt over kastelen, interieurs en collecties.

x

Gratis magazine Mooi Gelderland

Mooi Gelderland is hét kleurrijke magazine van Geldersch Landschap & Kasteelen. Boordevol informatie over Gelderse natuur en cultuur, achtergrondverhalen en eropuit tips.

Vraag nu een gratis exemplaar aan.
Lees verder »

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen? Lees de cookieverklaring.

Niet meer tonen.