Het Windmolen arrest

geschiedenis in het landschap Heerlijkheid Beek

woensdag 08 februari 2017 Cultuurhistorie

Een uit de handgelopen burenruzie op Heerlijkheid Beek begin jaren ’30 staat nog steeds in studieboeken Rechten.

De hoofdrolspelers waren de heren van der Goes, die op Huis te Schengen woonde, en van Stolk, die op de iets lager gelegen villa Hooghorst woonde. In eerste instantie waren ze goed bevriend. Van Stolk mocht zelfs over een paadje over het gebied van van der Goes naar boven lopen. Toen kwam van Stolk op het idee om vanuit zijn erf een betere uitweg aan te leggen, over een pad dat zowel hij als van der Goes gebruikten en dat van een derde was. Dat zinde van der Goes niet, want hij vond dat van Stolk al een uitweg had. Hij stapte snel naar de eigenaar van het pad, huurde het officieel en plaatste een hek met een slot erop, zodat van Stolk het nakijken had.Heerlijkheid Beek 1933 paal met lappen

Van wind- naar watermolen
Van Stolk was des duivels en zon op wraak: in 1932 plantte hij 3 hoge palen met daaraan lappen in zijn tuin, precies in het uitzicht van van der Goes. Van der Goes stapte naar de rechter. De uitspraak in 1933 luidde dat de palen weg moesten, omdat ze alleen dienden om een ander dwars te zitten.
Met die uitspraak was van Stolk niet blij, maar het bood ook een uitweg. Twee weken later begon hij met de bouw van een Amerikaanse windmolen in zijn tuin, om water naar een reservoir te pompen. Dat type molens stond op meer plaatsen in de omgeving, dus op zich niet vreemd. Geen nutteloze lappen, maar een nuttige molen, althans dat zou het geweest zijn als het reservoir niet lek was geweest en de molen daadwerkelijk zou zijn aangesloten op een leiding.Heerlijkheid Beek 1934 watertoren
Van der Goes was nu zelfs slechter af, want de windmolen bedierf niet alleen zijn uitzicht, maar maakte ook nog eens grote herrie. De bewegende delen smeren deed van Stolk uiteraard niet. Van der Goes stapte weer naar de rechter. Omdat Van Stolk de windmolen niet op een bron had aangesloten werd hij in 1934 veroordeeld om de windmolen te verwijderen. In plaats van hem af te breken sloot van Stolk de molen alsnog aan op de waterleiding.

Terug naar de rechter
De rechter oordeelde in 1935 dat van Stolk de windmolen ten eerste niet nodig had (hij had al 2 waterreservoirs) en ten tweede dat hij hem ook elders had kunnen zetten. De molen was naar het oordeel van de rechter daar neergezet met de uitsluitende bedoeling tot benadeling. Dit vonnis werd in 1936 door de Hoge Raad vernietigd (Berg en Dalse Watertoren Arrest I): als de windmolen op meer plaatsen kan staan, dan hoef je in principe niet de plek met het minste nadeel voor anderen te kiezen. Van Stolk haalde opgelucht adem.
Van der Goes gaf echter niet op, dus troffen de heren elkaar in 1937 nogmaals voor de Hoge Raad. Ditmaal oordeelde de Raad dat aannemelijk was dat de windmolen was opgericht met de uitsluitende bedoeling tot benadeling van Van der Goes en dat dit misbruik van bevoegdheid kan opleveren (Berg en Dalse Watertoren Arrest II).

Uitzicht
Van Stolk gaf het nu maar op, na 5 jaar ruzie en processen. Hij brak de molen af, verhuisde en zette een huurder in zijn villa. Van der Goes was opgetogen dat hij gewonnen had en wreef het er nog extra in door een postkaart te laten maken met foto’s van de windmolen voor en na afbraak.
In 1938 overleed van Stolk. Om er zeker van te zijn dat eventuele buren hem geen last meer zouden bezorgen kocht Van der Goes de villa Hooghorst. In een erfdienstbaarheid werd vastgelegd dat het uitzicht nooit meer verstoord mocht worden, niet door beplanting en niet door bouwsels.
De betonnen fundamenten van de molen zijn nog steeds langs het pad tussen het Huis te Schengen en villa Hooghorst te vinden. De meeste mensen zullen er zonder er erg in te hebben aan voorbij lopen.Heerlijkheid Beek fundamenten windmolen

Hinder of misbruik?
En waarom dit voorval nu terechtkwam in de studieboeken Recht? Wat de zaak ten eerste laat zien is dat je zorgvuldig moet zijn in de eis en dus ook in de uitspraak. Als een paal met lappen niet mag ‘omdat deze geen nut hebben’, dan zou een windmolen die wel nut heeft wel mogen, mits die aangesloten is. Maar uiteindelijk bleek het volgens de Hoge Raad in juridische zin niet te draaien om nuttig of niet. De zaak draaide erom of de molen slechts ‘hinder’ opleverde of dat er sprake was van ‘misbruik van bevoegdheid’.
Voor juristen een groot verschil. Weegt het belang van een mooi uitzicht voor van der Goes op tegen het belang van van Stolk om een molen op te richten? Als eigenaar van een perceel heb je volgens de wet bepaalde bevoegdheden (zoals een molen voor eigen nut oprichten of een hoge boom in je tuin planten, etc.), maar tot hoe ver reiken die bevoegdheden? Als je een boom of molen in andermans uitzicht plaatst, veroorzaak je dan hinder of maak je misbruik van bevoegdheid? Voer voor juristen…

Naar Heerlijkheid Beek op deze website.

Uitgebreide uitleg over de beide Berg en Dalse Watermolen Arresten:
http://www.rechtenstudent.net/arrest/263/hr-13-03-1936-nj-1936-415-berg-en-dalse-watertoren-i
http://www.rechtenstudent.net/arrest/264/hr-02-04-1937-nj-1937-639-berg-en-dalse-watertoren-ii

Ciska van der Genugten
Als Specialist Natuur en Cultuurhistorie brengt Ciska kennis bijeen over de sporen die de mens in het verleden in het landschap heeft achtergelaten, variërend van grafheuvels tot tuinen en parken en van levend tot immaterieel erfgoed. Haar achtergrond is Tuin- en Landschapsinrichting en Biologie.

x

Gratis magazine Mooi Gelderland

Mooi Gelderland is hét kleurrijke magazine van Geldersch Landschap & Kasteelen. Boordevol informatie over Gelderse natuur en cultuur, achtergrondverhalen en eropuit tips.

Vraag nu een gratis exemplaar aan.
Lees verder »

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen? Lees de cookieverklaring.

Niet meer tonen.